รับประทานอาหารนอกบ้านอย่างไรเมื่อเป็นโรคไตเรื้อรัง: เลือกเมนูอย่างมั่นใจโดยไม่ต้องงดการเข้าสังคม

ผู้เขียนบทความ

ขวัญฤดี ขวัญคุ้ม
นักกำหนดอาหารวิชาชีพ (กนอ. 35)
ปริญญาโท โภชนาการและการกำหนดอาหาร (หลักสูตรนานาชาติ)
สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล

เป็นโรคไตแล้วยังออกไปทานข้าวนอกบ้านกับเพื่อนได้ไหม? คำตอบคือได้ การเป็นโรคไตเรื้อรังไม่ได้หมายความว่าจะต้องหลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารนอกบ้านหรือปฏิเสธทุกกิจกรรมทางสังคม สิ่งสำคัญคือการรู้จักเลือกเมนูและปรับรูปแบบการรับประทานให้เหมาะกับระยะของโรคไต ผลเลือด และข้อจำกัดทางโภชนาการของตนเอง

หนึ่งในประเด็นสำคัญของอาหารนอกบ้านคือ โซเดียม เนื่องจากอาหารจากร้านอาหาร อาหารสำเร็จรูป และอาหารปรุงรสสามารถให้โซเดียมสูง แม้บางเมนูจะไม่ได้มีรสเค็มอย่างชัดเจน

1. เลือกวิธีปรุงก่อนเลือกชื่อเมนู

เมนูที่ผ่านการต้ม นึ่ง ย่าง หรืออบ และปรุงสด มักสามารถควบคุมเครื่องปรุงได้ง่ายกว่าอาหารหมัก อาหารทอดปรุงรส อาหารสำเร็จรูป หรืออาหารที่มีซอสเข้มข้น ตัวอย่างแนวทาง ได้แก่

• เลือกปลา ไก่ หรือเนื้อไม่ติดมันที่ปรุงสด
• ขอซอสแยก
• ขอปรุงรสอ่อน
• หลีกเลี่ยงการเติมน้ำปลา ซีอิ๊ว หรือเครื่องปรุงบนโต๊ะเพิ่ม
• ลดอาหารแปรรูปและเนื้อหมัก

2. น้ำซุปคือแหล่งโซเดียมที่ควรระวัง

ก๋วยเตี๋ยว ต้มจืด สุกี้ ชาบู ราเมน และอาหารประเภทซุปสามารถมีโซเดียมจากน้ำซุปและเครื่องปรุงในปริมาณสูง หากไม่มีข้อจำกัดอื่นที่จำเป็น ผู้ป่วยสามารถลดการรับโซเดียมได้โดยรับประทานเฉพาะส่วนประกอบหลักและหลีกเลี่ยงการดื่มน้ำซุปทั้งหมด

3. ขอ “ซอสแยก” ช่วยควบคุมปริมาณได้ง่ายขึ้น

น้ำจิ้ม น้ำสลัด ซอสเทอริยากิ ซอสเกรวี ซอสถั่วเหลือง และซอสปรุงรสต่าง ๆ สามารถเป็นแหล่งโซเดียมสำคัญ National Kidney Foundation แนะนำให้ขออาหารปรุงโดยไม่เติมเกลือเมื่อทำได้ และขอซอสหรือน้ำเกรวีแยกเพื่อช่วยควบคุมปริมาณ

4. อย่าลืมเรื่องขนาดส่วนบริโภค

แม้เมนูหนึ่งจะดูเหมาะสม แต่หากรับประทานในปริมาณมาก ก็อาจได้รับโปรตีน โซเดียม โพแทสเซียม หรือฟอสฟอรัสมากเกินเป้าหมาย หากร้านให้ portion ใหญ่ สามารถแบ่งรับประทาน หรือแบ่งเก็บสำหรับมื้อถัดไปได้

5. บุฟเฟต์ต้องใช้ “แผน” มากกว่าการห้าม

การรับประทานแบบบุฟเฟต์ทำให้ควบคุมปริมาณอาหารได้ยาก และมักเพิ่มการบริโภคเนื้อสัตว์ เครื่องปรุง น้ำจิ้ม และอาหารแปรรูปโดยไม่รู้ตัว แนวทางที่ช่วยได้ คือ

• ตักอาหารทีละน้อย
• เลือกโปรตีนตาม portion ที่กำหนด
• จำกัดอาหารหมักและอาหารแปรรูป
• หลีกเลี่ยงการจิ้มน้ำจิ้มทุกคำ
• ไม่ดื่มน้ำซุปในปริมาณมาก
• เลือกอาหารหลากหลายแต่ไม่จำเป็นต้องชิมทุกเมนู

6. ผู้ที่มีโพแทสเซียมหรือฟอสฟอรัสสูงต้องพิจารณาเพิ่ม

ผู้ป่วย CKD ไม่ได้ต้องจำกัดโพแทสเซียมหรือฟอสฟอรัสทุกคน แต่หากผลเลือดสูง อาจต้องพิจารณาเมนูเพิ่มเติม ตัวอย่างเช่น เครื่องดื่ม น้ำมะพร้าว ผลไม้ปริมาณมาก อาหารที่มีสารเติมแต่งฟอสเฟต หรืออาหารแปรรูปบางชนิด อาจไม่เหมาะสมกับผู้ป่วยบางราย

NIDDK เน้นว่าข้อจำกัดด้านโพแทสเซียม ฟอสฟอรัส โปรตีน และของเหลวควรปรับตามสภาวะของผู้ป่วยแต่ละราย

7. วางแผนก่อนเดินทางหรือไปงานเลี้ยง

หากทราบร้านอาหารล่วงหน้า สามารถตรวจเมนูและข้อมูลโภชนาการก่อนเดินทางได้ National Kidney Foundation แนะนำให้ตรวจข้อมูลของร้านอาหารล่วงหน้าเมื่อเป็นไปได้ และเลือกเมนูที่มีโซเดียมต่ำกว่า

ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังยังสามารถรับประทานอาหารนอกบ้านได้ โดยไม่จำเป็นต้องมีความรู้สึกว่าทุกเมนูเป็นข้อห้าม สิ่งสำคัญคือการรู้เป้าหมายทางโภชนาการของตนเองและใช้หลักง่าย ๆ ได้แก่ เลือกอาหารปรุงสด ลดซอส ลดน้ำซุป ควบคุม portion และพิจารณาผลเลือดของตนเอง

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการรับประทานอาหารนอกบ้านสำหรับผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง

คำถาม 1. ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังสามารถรับประทานอาหารนอกบ้านได้หรือไม่?

คำตอบ สามารถรับประทานอาหารนอกบ้านได้ โดยควรเลือกเมนูและปรับรูปแบบการรับประทานให้เหมาะกับระยะของโรคไต ผลเลือด และข้อจำกัดทางโภชนาการของแต่ละคน

คำถาม 2. ผู้ป่วยโรคไตควรเลือกเมนูแบบไหนเมื่อรับประทานอาหารนอกบ้าน?

คำตอบ ควรเลือกอาหารที่ปรุงสด เช่น ต้ม นึ่ง ย่าง หรืออบ และสามารถขอให้ร้านปรุงรสอ่อนหรือแยกซอส เพื่อช่วยควบคุมปริมาณโซเดียมและเครื่องปรุงได้ง่ายขึ้น

คำถาม 3. ผู้ป่วยโรคไตกินก๋วยเตี๋ยว สุกี้ ชาบู หรืออาหารประเภทซุปได้หรือไม่?

คำตอบ สามารถรับประทานได้ในบางกรณี แต่ควรระวังโซเดียมจากน้ำซุปและเครื่องปรุง การรับประทานเฉพาะส่วนประกอบหลักและหลีกเลี่ยงการดื่มน้ำซุปทั้งหมดสามารถช่วยลดการได้รับโซเดียมได้

คำถาม 4. ผู้ป่วยโรคไตสามารถรับประทานบุฟเฟต์ได้หรือไม่?

คำตอบ สามารถรับประทานได้ แต่ควรวางแผนเรื่องปริมาณอาหาร เลือกโปรตีนตาม portion ที่กำหนด จำกัดอาหารหมักและอาหารแปรรูป ลดน้ำจิ้ม และไม่ดื่มน้ำซุปในปริมาณมาก

คำถาม 5. ผู้ป่วยโรคไตทุกคนต้องงดอาหารที่มีโพแทสเซียมและฟอสฟอรัสสูงหรือไม่?

คำตอบ ไม่จำเป็นต้องจำกัดโพแทสเซียมหรือฟอสฟอรัสทุกคน ข้อจำกัดควรพิจารณาจากผลเลือด ระยะของโรคไต และสภาวะของผู้ป่วยแต่ละราย

เอกสารอ้างอิง

1. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Healthy Eating for Adults with Chronic Kidney Disease.
2. National Kidney Foundation. Top Tips for Reducing Salt in Your Diet.
3. National Kidney Foundation. Sodium and Your CKD Diet.
4. National Kidney Foundation. Creating a Kidney-Friendly Plate.