สมุนไพร วิตามิน และอาหารเสริมในผู้ป่วยโรคไต: “ธรรมชาติ” ไม่ได้หมายความว่าปลอดภัยเสมอไป

ผู้เขียนบทความ

ขวัญฤดี ขวัญคุ้ม
นักกำหนดอาหารวิชาชีพ (กนอ. 35)
ปริญญาโท โภชนาการและการกำหนดอาหาร (หลักสูตรนานาชาติ)
สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล

“ทำจากธรรมชาติ” ไม่ได้แปลว่าปลอดภัยเสมอไป ทุกวันนี้ผลิตภัณฑ์สมุนไพร วิตามิน และอาหารเสริมได้รับความนิยมอย่างต่อเนื่อง เพราะผู้บริโภคจำนวนมากต้องการดูแลสุขภาพ เพิ่มพลังงาน เสริมภูมิคุ้มกัน หรือหาทางเลือกเสริมในการดูแลโรคเรื้อรัง อย่างไรก็ตาม สำหรับผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง การใช้ผลิตภัณฑ์เหล่านี้จำเป็นต้องพิจารณาอย่างระมัดระวัง คำว่า “จากธรรมชาติ” “ออร์แกนิก” หรือ “สมุนไพร” ไม่ได้หมายความว่าผลิตภัณฑ์นั้นจะปลอดภัยสำหรับไตหรือเหมาะกับผู้ป่วยทุกคน

National Kidney Foundation ระบุว่า ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารและสมุนไพรบางประเภทสามารถเป็นอันตรายต่อผู้ที่มี CKD ผู้ที่ฟอกไต และผู้ที่ได้รับการปลูกถ่ายไตได้

ทำไมผู้ป่วยโรคไตจึงต้องระวังมากกว่าคนทั่วไป?

ไตมีบทบาทในการขับของเสีย ยา และสารบางชนิดออกจากร่างกาย เมื่อการทำงานของไตลดลง สารบางประเภทอาจถูกกำจัดออกได้ช้าลงและเกิดการสะสม นอกจากนี้ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารบางชนิดอาจมีแร่ธาตุ เช่น โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส หรือแมกนีเซียมในปริมาณสูง ซึ่งอาจไม่เหมาะกับผู้ป่วยบางราย

“วิตามิน” ก็ไม่ได้หมายความว่ายิ่งมากยิ่งดี

ผู้ป่วยบางรายรับประทาน multivitamin หลายชนิดพร้อมกัน หรือใช้วิตามินในปริมาณสูงโดยเชื่อว่าจะช่วยเพิ่มภูมิคุ้มกัน แต่ความต้องการวิตามินและแร่ธาตุของผู้ป่วย CKD แตกต่างกันตามระยะโรค อาหาร และการรักษา การใช้ผลิตภัณฑ์หลายชนิดพร้อมกันยังเพิ่มโอกาสได้รับสารอาหารบางประเภทซ้ำซ้อนโดยไม่รู้ตัว

ระวังอาหารเสริมที่มีโพแทสเซียม

ในผู้ป่วยที่มีภาวะโพแทสเซียมในเลือดสูง อาหารเสริมที่มี potassium เพิ่มเติมอาจเพิ่มความเสี่ยงได้ National Kidney Foundation แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตตรวจสอบผลิตภัณฑ์ที่มีโพแทสเซียม และหากระดับโพแทสเซียมในเลือดสูง ควรหลีกเลี่ยงการเสริมโพแทสเซียมโดยไม่ได้รับคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญ

ผลิตภัณฑ์ “Detox” หรือ “ล้างไต” ควรระวัง

คำโฆษณา เช่น Detox, Kidney Cleanse, ล้างไต, ขับสารพิษ, ขับปัสสาวะ หรือฟื้นฟูไต ไม่ควรถูกใช้เป็นหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์มีประสิทธิผลหรือปลอดภัยสำหรับผู้ป่วย CKD

ผลิตภัณฑ์บางชนิดอาจมีฤทธิ์ขับปัสสาวะ มีผลต่อความดันโลหิต หรือมีส่วนประกอบหลายชนิดที่ยากต่อการประเมิน การเพิ่มปริมาณปัสสาวะไม่ได้หมายความว่าการทำงานของไตดีขึ้นเสมอไป

อาหารเสริมสำหรับลดน้ำหนักหรือเพิ่มกล้ามเนื้อ

ผลิตภัณฑ์สำหรับลดน้ำหนัก เพิ่มพลังงาน หรือเสริมสร้างกล้ามเนื้ออาจมีส่วนประกอบหลายชนิด และบางผลิตภัณฑ์อาจไม่เหมาะกับผู้ที่มี CKD

National Kidney Foundation เตือนว่าผู้ป่วยโรคไตควรระมัดระวังเป็นพิเศษกับผลิตภัณฑ์ที่ใช้เพื่อการลดน้ำหนัก การสร้างกล้ามเนื้อ หรือการเพิ่มพลังงาน

สมุนไพรอาจมีปฏิกิริยากับยา

ผู้ป่วย CKD จำนวนมากใช้ยาสำหรับควบคุมความดันโลหิต เบาหวาน ระดับไขมัน ป้องกันการแข็งตัวของเลือด หรือควบคุมภาวะแทรกซ้อนของไต

สมุนไพรหรืออาหารเสริมบางชนิดอาจส่งผลต่อการออกฤทธิ์ของยา หรือเพิ่มความเสี่ยงต่อผลข้างเคียง

ดังนั้นจึงควรแจ้งทีมรักษาเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์ทั้งหมดที่ใช้อยู่ ไม่ว่าจะเป็นยา วิตามิน สมุนไพร ชา สมุนไพรจีน ผลิตภัณฑ์ผงชงดื่ม หรืออาหารเสริมที่ซื้อทางออนไลน์

ก่อนซื้ออาหารเสริม ควรถาม 5 คำถาม

1. จำเป็นต้องใช้จริงหรือไม่?
2. มีส่วนประกอบอะไรบ้าง?
3. มีโพแทสเซียม ฟอสฟอรัส หรือแร่ธาตุอื่นเพิ่มเติมหรือไม่?
4. มีปฏิกิริยากับยาที่ใช้อยู่หรือไม่?
5. มีข้อมูลความปลอดภัยในผู้ป่วย CKD หรือไม่?

หากตอบคำถามเหล่านี้ไม่ได้ ควรนำผลิตภัณฑ์หรือฉลากไปปรึกษาแพทย์ เภสัชกร หรือนักกำหนดอาหารก่อนเริ่มใช้

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับสมุนไพร วิตามิน และอาหารเสริมในผู้ป่วยโรคไต

คำถาม 1: ผู้ป่วยโรคไตสามารถรับประทานสมุนไพรหรืออาหารเสริมได้หรือไม่?

คำตอบ: ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารและสมุนไพรบางประเภทสามารถเป็นอันตรายต่อผู้ที่มี CKD ผู้ที่ฟอกไต และผู้ที่ได้รับการปลูกถ่ายไตได้ ดังนั้นควรพิจารณาส่วนประกอบและปรึกษาแพทย์ เภสัชกร หรือนักกำหนดอาหารก่อนเริ่มใช้

คำถาม 2: ผู้ป่วยโรคไตสามารถรับประทานวิตามินรวมได้หรือไม่?

คำตอบ: ความต้องการวิตามินและแร่ธาตุของผู้ป่วย CKD แตกต่างกันตามระยะของโรค อาหาร และการรักษา การใช้ multivitamin หรือวิตามินหลายชนิดพร้อมกันอาจทำให้ได้รับสารอาหารบางประเภทซ้ำซ้อนโดยไม่รู้ตัว

คำถาม 3: ทำไมผู้ป่วยโรคไตต้องระวังอาหารเสริมที่มีโพแทสเซียม?

คำตอบ: ในผู้ป่วยที่มีภาวะโพแทสเซียมในเลือดสูง อาหารเสริมที่มี potassium เพิ่มเติมอาจเพิ่มความเสี่ยงได้ หากระดับโพแทสเซียมในเลือดสูง ควรหลีกเลี่ยงการเสริมโพแทสเซียมโดยไม่ได้รับคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญ

คำถาม 4: ผลิตภัณฑ์ Detox หรือผลิตภัณฑ์ที่โฆษณาว่า “ล้างไต” ช่วยให้ไตทำงานดีขึ้นหรือไม่?

คำตอบ: คำโฆษณา เช่น Detox, Kidney Cleanse, ล้างไต หรือขับสารพิษ ไม่ควรถูกใช้เป็นหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์มีประสิทธิผลหรือปลอดภัยสำหรับผู้ป่วย CKD และการเพิ่มปริมาณปัสสาวะไม่ได้หมายความว่าการทำงานของไตดีขึ้นเสมอไป

คำถาม 5: ก่อนเริ่มใช้สมุนไพรหรืออาหารเสริม ผู้ป่วยโรคไตควรทำอย่างไร?

คำตอบ: ควรตรวจสอบส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์ รวมถึงโพแทสเซียม ฟอสฟอรัส และแร่ธาตุอื่น พิจารณาว่ามีปฏิกิริยากับยาที่ใช้อยู่หรือไม่ และควรนำผลิตภัณฑ์หรือฉลากไปปรึกษาแพทย์ เภสัชกร หรือนักกำหนดอาหารก่อนเริ่มใช้

เอกสารอ้างอิง

1. National Kidney Foundation. The Hidden Risks of Herbal Supplements and Vitamins for People with CKD. 2026.
2. National Kidney Foundation. Key Things to Know Before Taking Supplements.
3. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Managing Chronic Kidney Disease.
4. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Healthy Eating for Adults with Chronic Kidney Disease.