ทบทวนล่าสุด: 11 กันยายน 2569

ได้ยินคำว่า “ไตเสื่อมระยะ 3-4” แล้วใจหาย เพราะคิดว่าการฟอกไตคือขั้นตอนถัดไปที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่ในความเป็นจริง ระหว่างวันที่ได้รับการวินิจฉัยกับวันที่ต้องฟอกไต ยังมีช่วงเวลาสำคัญที่สามารถดูแลและชะลอไตเสื่อมได้ หากได้รับการประเมินและดูแลอย่างถูกต้อง

ไตเสื่อมระยะ 3-4 คืออะไร

ไตเสื่อมระยะ 3-4 คือระยะที่การทำงานของไตซึ่งวัดจากค่า eGFR (Estimated Glomerular Filtration Rate) ลดลงอยู่ระหว่าง 15-59 mL/min/1.73m² ซึ่งถือว่าไตเสื่อมระดับปานกลางถึงรุนแรง แต่ยังไม่ถึงระยะสุดท้าย โดยสามารถแบ่งระยะได้ดังนี้

ผู้ป่วยไตเสื่อมเรื้อรังระยะ 3 ส่วนใหญ่มักยังไม่มีอาการชัดเจน ขณะที่ผู้ป่วยไตเสื่อมเรื้อรังระยะ 4 อาจเริ่มมีอาการผิดปกติได้

อาการโรคไตเสื่อมที่พบบ่อย

• ขาหรือหน้าบวมมากขึ้น
• ปัสสาวะบ่อย ปัสสาวะมีฟองมาก
• เหนื่อยง่าย อ่อนเพลียมากขึ้น
• ความดันโลหิตสูงขึ้น
• คลื่นไส้ เบื่ออาหาร รู้สึกขมในปาก
• ผิวแห้ง คันตามผิวหนัง หรือมีจ้ำเลือดขึ้นง่าย
• เป็นตะคริว หรือมีกล้ามเนื้อกระตุกบ่อยๆ

สัญญาณที่ควรรีบปรึกษาแพทย์

• ปัสสาวะออกน้อยลงหรือปัสสาวะไม่ออกเลย
• เหนื่อย นอนราบไม่ได้ หายใจลำบาก
• ความดันโลหิตสูงขึ้น และควบคุมไม่ได้
• เบื่ออาหารรุนแรง หรือซึมลง

ไตเสื่อมระยะ 3-4 ต้องฟอกไตเลยหรือไม่

คำตอบคือ ไม่จำเป็น การฟอกไตหรือการบำบัดทดแทนไตมักเริ่มเมื่อเข้าสู่ไตเสื่อมเรื้อรังระยะ 5 หรือที่เรียกว่า ไตวายระยะสุดท้าย (End-Stage Renal Disease) ซึ่งค่า eGFR ต่ำกว่า 15 mL/min/1.73m² ร่วมกับมีอาการที่บ่งชี้ว่าไตทำงานไม่เพียงพอต่อร่างกายแล้วเท่านั้น

เป้าหมายหลักของการดูแลผู้ป่วยไตเสื่อมเรื้อรังระยะ 3-4 คือ การชะลอการดำเนินโรคให้นานที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ เพื่อให้ผู้ป่วยมีเวลาใช้ชีวิตตามปกติได้นานที่สุด ก่อนต้องเข้าสู่กระบวนการบำบัดทดแทนไต

ทางเลือกแทนการฟอกไต สำหรับผู้ป่วยไตเสื่อมระยะ 3-4 มีอะไรบ้าง

การดูแลผู้ป่วยไตเสื่อมระยะ 3-4 อย่างเหมาะสม มักประกอบด้วยหลายแนวทางร่วมกัน ซึ่งควรอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์ ได้แก่

1. ควบคุมความดันโลหิตและระดับน้ำตาลในเลือด

ความดันโลหิตสูงเป็นทั้งสาเหตุและผลของโรคไตเรื้อรัง หากควบคุมได้ไม่ดีจะเร่งให้ไตเสื่อมเร็วขึ้น แพทย์มักตั้งเป้าควบคุมความดันให้อยู่ในระดับที่เหมาะสมตามแนวทางเวชปฏิบัติ รวมถึงการควบคุมน้ำตาลในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม โดยเฉพาะในผู้ป่วยเบาหวาน

2. ปรับโภชนาการและพฤติกรรมให้เหมาะสม

ควรปรับโภชนาการและพฤติกรรมตามคำแนะนำของแพทย์หรือนักโภชนาการ เช่น

• จำกัดโปรตีน
• ลดหรืองดอาหารโซเดียมสูง เช่น อาหารสำเร็จรูป อาหารเค็ม และระวังการใช้เครื่องปรุงรส
• ระวังอาหาร ผัก หรือผลไม้ที่มีโพแทสเซียมสูง เช่น กล้วย ทุเรียน ผักขม คะน้า ฟักทอง เป็นต้น
• ระวังอาหารที่มีฟอสฟอรัสสูง เช่น นมวัว โยเกิร์ต ชีส เครื่องในสัตว์ ไข่แดง ไส้กรอก ชา กาแฟ เป็นต้น
• งดสูบบุหรี่
• หลีกเลี่ยงการใช้ยาที่เป็นพิษต่อไต เช่น ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs

3. การใช้ยาตามแนวทางเวชปฏิบัติ

ยากลุ่ม ACE inhibitors, ARB หรือ SGLT2 inhibitors เป็นตัวอย่างยาที่แพทย์อาจพิจารณาใช้ในผู้ป่วยโรคไตเสื่อมเรื้อรังเพื่อช่วยชะลอภาวะไตเสื่อม ควบคู่ไปกับการติดตามค่า eGFR ครีอาตินิน (Creatinine) และค่าโปรตีนรั่วในปัสสาวะอย่างสม่ำเสมอ

4. เทคโนโลยีเสริม Low-intensity Extracorporeal Shockwave Therapy แบบ eHAT

สำหรับผู้ที่ต้องการทางเลือกเสริมนอกเหนือจากการดูแลมาตรฐานที่กล่าวไปข้างต้น เทคโนโลยี Low-intensity Extracorporeal Shockwave Therapy แบบ eHAT (electro-Hydraulic Acoustic Therapy) เป็นอีกแนวทางหนึ่งที่นำมาใช้ดูแลผู้ป่วยไตเสื่อมเรื้อรังระยะ 3-4 โดยไม่ใช่การทดแทนการรักษามาตรฐาน แต่เป็นเทคโนโลยีเสริมภายใต้การประเมินของแพทย์

Shockwave eHAT คืออะไร ทำงานอย่างไร

เทคโนโลยี eHAT คือการส่งคลื่นช็อคเวฟพลังงานต่ำ (Low-intensity Extracorporeal Shockwave Therapy) ไปยังบริเวณไตโดยตรง โดยมีความแตกต่างสำคัญจาก shockwave พลังงานสูงที่ใช้สลายนิ่วในไต

eHAT ไม่ได้มีเป้าหมายทำลายเนื้อเยื่อหรือสลายก้อนนิ่ว แต่เป็นการส่งแรงกระตุ้นเชิงกลระดับต่ำ เพื่อกระตุ้นการตอบสนองทางชีวภาพของเนื้อเยื่อไต

กลไกการทำงานประกอบด้วย 4 ขั้นตอนหลัก:

• Ultrasound-guided Targeting — ใช้อัลตราซาวนด์ช่วยกำหนดตำแหน่งบริเวณไตอย่างแม่นยำก่อนเริ่มทำหัตถการ
• Low-energy eHAT Delivery — ส่งคลื่นช็อคเวฟพลังงานต่ำไปยัง 8 จุดสำคัญของไต
• Mechanotransduction — แรงกระตุ้นเชิงกลกระตุ้นให้เซลล์เปลี่ยนสัญญาณเป็นการตอบสนองทางชีวภาพ
• Microvascular Support — สนับสนุนการไหลเวียนเลือดระดับจุลภาคและให้ออกซิเจนแก่เนื้อเยื่อไต

ข้อควรทราบเกี่ยวกับ eHAT

eHAT มีเป้าหมายเพื่อสนับสนุนการประคับประคองการทำงานของไต ไม่สามารถใช้ทดแทนการฟอกไตหรือการรักษามาตรฐานได้ และไม่ใช่การรับประกันว่าผู้ป่วยจะไม่ต้องฟอกไตในอนาคต

ผลลัพธ์ของหัตถการในผู้ป่วยแต่ละรายอาจแตกต่างกันขึ้นอยู่กับสภาพร่างกาย โรคประจำตัว การรับประทานอาหาร และการปฏิบัติตัวของผู้ป่วย

ใครควรปรึกษาแพทย์เกี่ยวกับการทำหัตถการ eHAT เพื่อประคับประคองการทำงานของไต

eHAT เหมาะสำหรับผู้ป่วยโรคไตเสื่อมระยะ 3-4 ที่ต้องการทางเลือกเสริมเพื่อประคับประคองการทำงานของไต นอกเหนือจากการดูแลมาตรฐาน โดยรับบริการแบบผู้ป่วยนอก ไม่ต้องผ่าตัด ไม่มีบาดแผล และไม่ต้องพักฟื้น

อย่างไรก็ตาม ความเหมาะสมของผู้ป่วยแต่ละรายขึ้นอยู่กับการประเมินของแพทย์ โดยพิจารณาจากประวัติสุขภาพ ระยะของโรค และภาวะแทรกซ้อนอื่น ๆ โดยผู้ที่สนใจควรเข้าปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความเหมาะสมก่อนตัดสินใจ

คำถามที่พบบ่อย

คำถาม 1: ไตเสื่อมระยะ 3-4 กลับมาเป็นปกติได้ไหม

คำตอบ: โดยทั่วไปไตที่เสื่อมแล้วมักไม่สามารถกลับสู่สภาพปกติได้ 100% แต่เป้าหมายของการดูแลคือการชะลอไตเสื่อมและประคับประคองการทำงานของไตให้คงอยู่ได้นานที่สุด ควบคู่กับการรักษามาตรฐานอย่างต่อเนื่อง

คำถาม 2: eHAT ต่างจาก shockwave สลายนิ่วในไตอย่างไร

คำตอบ: eHAT ใช้คลื่นช็อคเวฟพลังงานต่ำกว่ามากและไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อทำลายเนื้อเยื่อหรือสลายก้อนนิ่ว แต่เป็นการกระตุ้นเชิงชีวภาพของเนื้อเยื่อไตในระดับจุลภาค

คำถาม 3: เข้ารับบริการ eHAT เจ็บไหม ต้องดมยาสลบหรือไม่

คำตอบ: ไม่ต้องดมยาสลบ เป็นหัตถการแบบผู้ป่วยนอกที่ไม่รุกราน ผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถกลับไปทำกิจกรรมประจำวันได้ทันทีหลังเข้ารับบริการแต่ละครั้ง

คำถาม 4: ไตเสื่อมระยะ 3-4 ต้องฟอกไตทันทีหรือไม่

คำตอบ: ไม่จำเป็น การฟอกไตหรือการบำบัดทดแทนไตมักเริ่มเมื่อเข้าสู่ไตเสื่อมเรื้อรังระยะ 5 หรือไตวายระยะสุดท้าย ซึ่งค่า eGFR ต่ำกว่า 15 mL/min/1.73m² ร่วมกับมีอาการที่บ่งชี้ว่าไตทำงานไม่เพียงพอต่อร่างกาย

คำถาม 5: eHAT สามารถใช้แทนการฟอกไตได้หรือไม่

คำตอบ: ไม่ได้ eHAT มีเป้าหมายเพื่อสนับสนุนการประคับประคองการทำงานของไต ไม่สามารถใช้ทดแทนการฟอกไตหรือการรักษามาตรฐานได้ และไม่ใช่การรับประกันว่าผู้ป่วยจะไม่ต้องฟอกไตในอนาคต

The post ไตเสื่อมระยะ 3-4 ไม่ต้องฟอกไตทันที! 4 ทางเลือกดูแลไต พร้อมเทคโนโลยีเสริม Shockwave eHAT appeared first on Airmed Clinic.

ขวัญฤดี ขวัญคุ้ม
นักกำหนดอาหารวิชาชีพ (กนอ. 35)
ปริญญาโท โภชนาการและการกำหนดอาหาร (หลักสูตรนานาชาติ)
สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล

“ทำจากธรรมชาติ” ไม่ได้แปลว่าปลอดภัยเสมอไป ทุกวันนี้ผลิตภัณฑ์สมุนไพร วิตามิน และอาหารเสริมได้รับความนิยมอย่างต่อเนื่อง เพราะผู้บริโภคจำนวนมากต้องการดูแลสุขภาพ เพิ่มพลังงาน เสริมภูมิคุ้มกัน หรือหาทางเลือกเสริมในการดูแลโรคเรื้อรัง อย่างไรก็ตาม สำหรับผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง การใช้ผลิตภัณฑ์เหล่านี้จำเป็นต้องพิจารณาอย่างระมัดระวัง คำว่า “จากธรรมชาติ” “ออร์แกนิก” หรือ “สมุนไพร” ไม่ได้หมายความว่าผลิตภัณฑ์นั้นจะปลอดภัยสำหรับไตหรือเหมาะกับผู้ป่วยทุกคน

National Kidney Foundation ระบุว่า ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารและสมุนไพรบางประเภทสามารถเป็นอันตรายต่อผู้ที่มี CKD ผู้ที่ฟอกไต และผู้ที่ได้รับการปลูกถ่ายไตได้

ทำไมผู้ป่วยโรคไตจึงต้องระวังมากกว่าคนทั่วไป?

ไตมีบทบาทในการขับของเสีย ยา และสารบางชนิดออกจากร่างกาย เมื่อการทำงานของไตลดลง สารบางประเภทอาจถูกกำจัดออกได้ช้าลงและเกิดการสะสม นอกจากนี้ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารบางชนิดอาจมีแร่ธาตุ เช่น โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส หรือแมกนีเซียมในปริมาณสูง ซึ่งอาจไม่เหมาะกับผู้ป่วยบางราย

“วิตามิน” ก็ไม่ได้หมายความว่ายิ่งมากยิ่งดี

ผู้ป่วยบางรายรับประทาน multivitamin หลายชนิดพร้อมกัน หรือใช้วิตามินในปริมาณสูงโดยเชื่อว่าจะช่วยเพิ่มภูมิคุ้มกัน แต่ความต้องการวิตามินและแร่ธาตุของผู้ป่วย CKD แตกต่างกันตามระยะโรค อาหาร และการรักษา การใช้ผลิตภัณฑ์หลายชนิดพร้อมกันยังเพิ่มโอกาสได้รับสารอาหารบางประเภทซ้ำซ้อนโดยไม่รู้ตัว

ระวังอาหารเสริมที่มีโพแทสเซียม

ในผู้ป่วยที่มีภาวะโพแทสเซียมในเลือดสูง อาหารเสริมที่มี potassium เพิ่มเติมอาจเพิ่มความเสี่ยงได้ National Kidney Foundation แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตตรวจสอบผลิตภัณฑ์ที่มีโพแทสเซียม และหากระดับโพแทสเซียมในเลือดสูง ควรหลีกเลี่ยงการเสริมโพแทสเซียมโดยไม่ได้รับคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญ

ผลิตภัณฑ์ “Detox” หรือ “ล้างไต” ควรระวัง

คำโฆษณา เช่น Detox, Kidney Cleanse, ล้างไต, ขับสารพิษ, ขับปัสสาวะ หรือฟื้นฟูไต ไม่ควรถูกใช้เป็นหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์มีประสิทธิผลหรือปลอดภัยสำหรับผู้ป่วย CKD

ผลิตภัณฑ์บางชนิดอาจมีฤทธิ์ขับปัสสาวะ มีผลต่อความดันโลหิต หรือมีส่วนประกอบหลายชนิดที่ยากต่อการประเมิน การเพิ่มปริมาณปัสสาวะไม่ได้หมายความว่าการทำงานของไตดีขึ้นเสมอไป

อาหารเสริมสำหรับลดน้ำหนักหรือเพิ่มกล้ามเนื้อ

ผลิตภัณฑ์สำหรับลดน้ำหนัก เพิ่มพลังงาน หรือเสริมสร้างกล้ามเนื้ออาจมีส่วนประกอบหลายชนิด และบางผลิตภัณฑ์อาจไม่เหมาะกับผู้ที่มี CKD

National Kidney Foundation เตือนว่าผู้ป่วยโรคไตควรระมัดระวังเป็นพิเศษกับผลิตภัณฑ์ที่ใช้เพื่อการลดน้ำหนัก การสร้างกล้ามเนื้อ หรือการเพิ่มพลังงาน

สมุนไพรอาจมีปฏิกิริยากับยา

ผู้ป่วย CKD จำนวนมากใช้ยาสำหรับควบคุมความดันโลหิต เบาหวาน ระดับไขมัน ป้องกันการแข็งตัวของเลือด หรือควบคุมภาวะแทรกซ้อนของไต

สมุนไพรหรืออาหารเสริมบางชนิดอาจส่งผลต่อการออกฤทธิ์ของยา หรือเพิ่มความเสี่ยงต่อผลข้างเคียง

ดังนั้นจึงควรแจ้งทีมรักษาเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์ทั้งหมดที่ใช้อยู่ ไม่ว่าจะเป็นยา วิตามิน สมุนไพร ชา สมุนไพรจีน ผลิตภัณฑ์ผงชงดื่ม หรืออาหารเสริมที่ซื้อทางออนไลน์

ก่อนซื้ออาหารเสริม ควรถาม 5 คำถาม

1. จำเป็นต้องใช้จริงหรือไม่?
2. มีส่วนประกอบอะไรบ้าง?
3. มีโพแทสเซียม ฟอสฟอรัส หรือแร่ธาตุอื่นเพิ่มเติมหรือไม่?
4. มีปฏิกิริยากับยาที่ใช้อยู่หรือไม่?
5. มีข้อมูลความปลอดภัยในผู้ป่วย CKD หรือไม่?

หากตอบคำถามเหล่านี้ไม่ได้ ควรนำผลิตภัณฑ์หรือฉลากไปปรึกษาแพทย์ เภสัชกร หรือนักกำหนดอาหารก่อนเริ่มใช้

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับสมุนไพร วิตามิน และอาหารเสริมในผู้ป่วยโรคไต

คำถาม 1: ผู้ป่วยโรคไตสามารถรับประทานสมุนไพรหรืออาหารเสริมได้หรือไม่?

คำตอบ: ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารและสมุนไพรบางประเภทสามารถเป็นอันตรายต่อผู้ที่มี CKD ผู้ที่ฟอกไต และผู้ที่ได้รับการปลูกถ่ายไตได้ ดังนั้นควรพิจารณาส่วนประกอบและปรึกษาแพทย์ เภสัชกร หรือนักกำหนดอาหารก่อนเริ่มใช้

คำถาม 2: ผู้ป่วยโรคไตสามารถรับประทานวิตามินรวมได้หรือไม่?

คำตอบ: ความต้องการวิตามินและแร่ธาตุของผู้ป่วย CKD แตกต่างกันตามระยะของโรค อาหาร และการรักษา การใช้ multivitamin หรือวิตามินหลายชนิดพร้อมกันอาจทำให้ได้รับสารอาหารบางประเภทซ้ำซ้อนโดยไม่รู้ตัว

คำถาม 3: ทำไมผู้ป่วยโรคไตต้องระวังอาหารเสริมที่มีโพแทสเซียม?

คำตอบ: ในผู้ป่วยที่มีภาวะโพแทสเซียมในเลือดสูง อาหารเสริมที่มี potassium เพิ่มเติมอาจเพิ่มความเสี่ยงได้ หากระดับโพแทสเซียมในเลือดสูง ควรหลีกเลี่ยงการเสริมโพแทสเซียมโดยไม่ได้รับคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญ

คำถาม 4: ผลิตภัณฑ์ Detox หรือผลิตภัณฑ์ที่โฆษณาว่า “ล้างไต” ช่วยให้ไตทำงานดีขึ้นหรือไม่?

คำตอบ: คำโฆษณา เช่น Detox, Kidney Cleanse, ล้างไต หรือขับสารพิษ ไม่ควรถูกใช้เป็นหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์มีประสิทธิผลหรือปลอดภัยสำหรับผู้ป่วย CKD และการเพิ่มปริมาณปัสสาวะไม่ได้หมายความว่าการทำงานของไตดีขึ้นเสมอไป

คำถาม 5: ก่อนเริ่มใช้สมุนไพรหรืออาหารเสริม ผู้ป่วยโรคไตควรทำอย่างไร?

คำตอบ: ควรตรวจสอบส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์ รวมถึงโพแทสเซียม ฟอสฟอรัส และแร่ธาตุอื่น พิจารณาว่ามีปฏิกิริยากับยาที่ใช้อยู่หรือไม่ และควรนำผลิตภัณฑ์หรือฉลากไปปรึกษาแพทย์ เภสัชกร หรือนักกำหนดอาหารก่อนเริ่มใช้

เอกสารอ้างอิง

1. National Kidney Foundation. The Hidden Risks of Herbal Supplements and Vitamins for People with CKD. 2026.
2. National Kidney Foundation. Key Things to Know Before Taking Supplements.
3. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Managing Chronic Kidney Disease.
4. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Healthy Eating for Adults with Chronic Kidney Disease.

The post สมุนไพร วิตามิน และอาหารเสริมในผู้ป่วยโรคไต: “ธรรมชาติ” ไม่ได้หมายความว่าปลอดภัยเสมอไป appeared first on Airmed Clinic.

ขวัญฤดี ขวัญคุ้ม
นักกำหนดอาหารวิชาชีพ (กนอ. 35)
ปริญญาโท โภชนาการและการกำหนดอาหาร (หลักสูตรนานาชาติ)
สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล

เป็นโรคไตแล้วยังออกไปทานข้าวนอกบ้านกับเพื่อนได้ไหม? คำตอบคือได้ การเป็นโรคไตเรื้อรังไม่ได้หมายความว่าจะต้องหลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารนอกบ้านหรือปฏิเสธทุกกิจกรรมทางสังคม สิ่งสำคัญคือการรู้จักเลือกเมนูและปรับรูปแบบการรับประทานให้เหมาะกับระยะของโรคไต ผลเลือด และข้อจำกัดทางโภชนาการของตนเอง

หนึ่งในประเด็นสำคัญของอาหารนอกบ้านคือ โซเดียม เนื่องจากอาหารจากร้านอาหาร อาหารสำเร็จรูป และอาหารปรุงรสสามารถให้โซเดียมสูง แม้บางเมนูจะไม่ได้มีรสเค็มอย่างชัดเจน

1. เลือกวิธีปรุงก่อนเลือกชื่อเมนู

เมนูที่ผ่านการต้ม นึ่ง ย่าง หรืออบ และปรุงสด มักสามารถควบคุมเครื่องปรุงได้ง่ายกว่าอาหารหมัก อาหารทอดปรุงรส อาหารสำเร็จรูป หรืออาหารที่มีซอสเข้มข้น ตัวอย่างแนวทาง ได้แก่

• เลือกปลา ไก่ หรือเนื้อไม่ติดมันที่ปรุงสด
• ขอซอสแยก
• ขอปรุงรสอ่อน
• หลีกเลี่ยงการเติมน้ำปลา ซีอิ๊ว หรือเครื่องปรุงบนโต๊ะเพิ่ม
• ลดอาหารแปรรูปและเนื้อหมัก

2. น้ำซุปคือแหล่งโซเดียมที่ควรระวัง

ก๋วยเตี๋ยว ต้มจืด สุกี้ ชาบู ราเมน และอาหารประเภทซุปสามารถมีโซเดียมจากน้ำซุปและเครื่องปรุงในปริมาณสูง หากไม่มีข้อจำกัดอื่นที่จำเป็น ผู้ป่วยสามารถลดการรับโซเดียมได้โดยรับประทานเฉพาะส่วนประกอบหลักและหลีกเลี่ยงการดื่มน้ำซุปทั้งหมด

3. ขอ “ซอสแยก” ช่วยควบคุมปริมาณได้ง่ายขึ้น

น้ำจิ้ม น้ำสลัด ซอสเทอริยากิ ซอสเกรวี ซอสถั่วเหลือง และซอสปรุงรสต่าง ๆ สามารถเป็นแหล่งโซเดียมสำคัญ National Kidney Foundation แนะนำให้ขออาหารปรุงโดยไม่เติมเกลือเมื่อทำได้ และขอซอสหรือน้ำเกรวีแยกเพื่อช่วยควบคุมปริมาณ

4. อย่าลืมเรื่องขนาดส่วนบริโภค

แม้เมนูหนึ่งจะดูเหมาะสม แต่หากรับประทานในปริมาณมาก ก็อาจได้รับโปรตีน โซเดียม โพแทสเซียม หรือฟอสฟอรัสมากเกินเป้าหมาย หากร้านให้ portion ใหญ่ สามารถแบ่งรับประทาน หรือแบ่งเก็บสำหรับมื้อถัดไปได้

5. บุฟเฟต์ต้องใช้ “แผน” มากกว่าการห้าม

การรับประทานแบบบุฟเฟต์ทำให้ควบคุมปริมาณอาหารได้ยาก และมักเพิ่มการบริโภคเนื้อสัตว์ เครื่องปรุง น้ำจิ้ม และอาหารแปรรูปโดยไม่รู้ตัว แนวทางที่ช่วยได้ คือ

• ตักอาหารทีละน้อย
• เลือกโปรตีนตาม portion ที่กำหนด
• จำกัดอาหารหมักและอาหารแปรรูป
• หลีกเลี่ยงการจิ้มน้ำจิ้มทุกคำ
• ไม่ดื่มน้ำซุปในปริมาณมาก
• เลือกอาหารหลากหลายแต่ไม่จำเป็นต้องชิมทุกเมนู

6. ผู้ที่มีโพแทสเซียมหรือฟอสฟอรัสสูงต้องพิจารณาเพิ่ม

ผู้ป่วย CKD ไม่ได้ต้องจำกัดโพแทสเซียมหรือฟอสฟอรัสทุกคน แต่หากผลเลือดสูง อาจต้องพิจารณาเมนูเพิ่มเติม ตัวอย่างเช่น เครื่องดื่ม น้ำมะพร้าว ผลไม้ปริมาณมาก อาหารที่มีสารเติมแต่งฟอสเฟต หรืออาหารแปรรูปบางชนิด อาจไม่เหมาะสมกับผู้ป่วยบางราย

NIDDK เน้นว่าข้อจำกัดด้านโพแทสเซียม ฟอสฟอรัส โปรตีน และของเหลวควรปรับตามสภาวะของผู้ป่วยแต่ละราย

7. วางแผนก่อนเดินทางหรือไปงานเลี้ยง

หากทราบร้านอาหารล่วงหน้า สามารถตรวจเมนูและข้อมูลโภชนาการก่อนเดินทางได้ National Kidney Foundation แนะนำให้ตรวจข้อมูลของร้านอาหารล่วงหน้าเมื่อเป็นไปได้ และเลือกเมนูที่มีโซเดียมต่ำกว่า

ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังยังสามารถรับประทานอาหารนอกบ้านได้ โดยไม่จำเป็นต้องมีความรู้สึกว่าทุกเมนูเป็นข้อห้าม สิ่งสำคัญคือการรู้เป้าหมายทางโภชนาการของตนเองและใช้หลักง่าย ๆ ได้แก่ เลือกอาหารปรุงสด ลดซอส ลดน้ำซุป ควบคุม portion และพิจารณาผลเลือดของตนเอง

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการรับประทานอาหารนอกบ้านสำหรับผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง

คำถาม 1. ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังสามารถรับประทานอาหารนอกบ้านได้หรือไม่?

คำตอบ สามารถรับประทานอาหารนอกบ้านได้ โดยควรเลือกเมนูและปรับรูปแบบการรับประทานให้เหมาะกับระยะของโรคไต ผลเลือด และข้อจำกัดทางโภชนาการของแต่ละคน

คำถาม 2. ผู้ป่วยโรคไตควรเลือกเมนูแบบไหนเมื่อรับประทานอาหารนอกบ้าน?

คำตอบ ควรเลือกอาหารที่ปรุงสด เช่น ต้ม นึ่ง ย่าง หรืออบ และสามารถขอให้ร้านปรุงรสอ่อนหรือแยกซอส เพื่อช่วยควบคุมปริมาณโซเดียมและเครื่องปรุงได้ง่ายขึ้น

คำถาม 3. ผู้ป่วยโรคไตกินก๋วยเตี๋ยว สุกี้ ชาบู หรืออาหารประเภทซุปได้หรือไม่?

คำตอบ สามารถรับประทานได้ในบางกรณี แต่ควรระวังโซเดียมจากน้ำซุปและเครื่องปรุง การรับประทานเฉพาะส่วนประกอบหลักและหลีกเลี่ยงการดื่มน้ำซุปทั้งหมดสามารถช่วยลดการได้รับโซเดียมได้

คำถาม 4. ผู้ป่วยโรคไตสามารถรับประทานบุฟเฟต์ได้หรือไม่?

คำตอบ สามารถรับประทานได้ แต่ควรวางแผนเรื่องปริมาณอาหาร เลือกโปรตีนตาม portion ที่กำหนด จำกัดอาหารหมักและอาหารแปรรูป ลดน้ำจิ้ม และไม่ดื่มน้ำซุปในปริมาณมาก

คำถาม 5. ผู้ป่วยโรคไตทุกคนต้องงดอาหารที่มีโพแทสเซียมและฟอสฟอรัสสูงหรือไม่?

คำตอบ ไม่จำเป็นต้องจำกัดโพแทสเซียมหรือฟอสฟอรัสทุกคน ข้อจำกัดควรพิจารณาจากผลเลือด ระยะของโรคไต และสภาวะของผู้ป่วยแต่ละราย

เอกสารอ้างอิง

1. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Healthy Eating for Adults with Chronic Kidney Disease.
2. National Kidney Foundation. Top Tips for Reducing Salt in Your Diet.
3. National Kidney Foundation. Sodium and Your CKD Diet.
4. National Kidney Foundation. Creating a Kidney-Friendly Plate.

The post รับประทานอาหารนอกบ้านอย่างไรเมื่อเป็นโรคไตเรื้อรัง: เลือกเมนูอย่างมั่นใจโดยไม่ต้องงดการเข้าสังคม appeared first on Airmed Clinic.

ขวัญฤดี ขวัญคุ้ม
นักกำหนดอาหารวิชาชีพ (กนอ. 35)
ปริญญาโท โภชนาการและการกำหนดอาหาร (หลักสูตรนานาชาติ)
สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล

เบาหวานคือสาเหตุอันดับต้น ๆ ของโรคไตเรื้อรัง (Chronic Kidney Disease: CKD) เพราะระดับน้ำตาลในเลือดที่สูงต่อเนื่องค่อย ๆ ทำลายหลอดเลือดขนาดเล็กทั่วร่างกาย รวมถึงหลอดเลือดฝอยภายในไต สำหรับผู้ที่มีทั้งโรคเบาหวานและ CKD การวางแผนอาหารจึงมีความซับซ้อนกว่าการ “ลดหวาน” เพียงอย่างเดียว แต่ต้องคำนึงถึงระดับน้ำตาลในเลือด ความดันโลหิต การทำงานของไต ภาวะโภชนาการ ตลอดจนระดับโพแทสเซียมและฟอสฟอรัสของแต่ละบุคคล

NIDDK ระบุว่า การดูแลระดับน้ำตาลในเลือดและความดันโลหิตให้อยู่ในเป้าหมาย เป็นองค์ประกอบสำคัญในการลดความเสี่ยงของการเกิดและการดำเนินโรคไตจากเบาหวาน

ไม่ใช่แค่ “งดน้ำตาล” แต่ต้องจัดการคาร์โบไฮเดรตอย่างเหมาะสม

อาหารประเภทข้าว แป้ง เส้น ผลไม้ นม และอาหารที่เติมน้ำตาล ล้วนเป็นแหล่งของคาร์โบไฮเดรต ซึ่งร่างกายจะเปลี่ยนเป็นกลูโคสและส่งผลต่อระดับน้ำตาลในเลือด การควบคุมเบาหวานจึงควรพิจารณาทั้ง

• ชนิดของคาร์โบไฮเดรต
• ปริมาณต่อมื้อ
• ความสม่ำเสมอของเวลารับประทานอาหาร
• ปริมาณน้ำตาลเติมเพิ่ม
• ยาหรืออินซูลินที่ใช้ร่วมด้วย

ไม่ควรงดข้าวหรือคาร์โบไฮเดรตทั้งหมด เนื่องจากอาจทำให้พลังงานไม่เพียงพอและทำให้รูปแบบอาหารไม่สมดุล

โปรตีนต้อง “เพียงพอ แต่ไม่มากเกินความจำเป็น”

ผู้ที่เป็นเบาหวานอาจคุ้นเคยกับรูปแบบอาหารคาร์โบไฮเดรตต่ำและโปรตีนสูง แต่เมื่อมี CKD ร่วมด้วย การรับประทานโปรตีนในปริมาณสูงอาจไม่เหมาะสม

สำหรับผู้ใหญ่ที่มี CKD ระยะ G3–G5 และยังไม่ได้ฟอกไต แนวทาง CKD โดยทั่วไปให้ความสำคัญกับการได้รับโปรตีนอย่างเพียงพอโดยไม่มากเกินความจำเป็น การกำหนดปริมาณควรพิจารณาจากน้ำหนักตัว ภาวะโภชนาการ ระยะ CKD และแผนการรักษา

โซเดียมสำคัญต่อทั้งไตและความดันโลหิต

ผู้ป่วยเบาหวานและ CKD มักมีความเสี่ยงต่อความดันโลหิตสูงร่วมด้วย อาหารแปรรูป อาหารสำเร็จรูป เครื่องปรุงรส น้ำซุป และอาหารจากร้านอาหารสามารถเป็นแหล่งโซเดียมสำคัญ การลดโซเดียมจึงช่วยสนับสนุนการควบคุมความดันโลหิตและลดภาวะคั่งของน้ำ

ผลไม้ไม่จำเป็นต้องงด แต่ต้องพิจารณาสองเรื่องพร้อมกัน

สำหรับผู้ที่มีเบาหวานร่วมกับ CKD การเลือกผลไม้ต้องคำนึงถึงทั้ง

1. ปริมาณคาร์โบไฮเดรตและน้ำตาล
2. ปริมาณโพแทสเซียม

ตัวอย่างเช่น ผู้ที่ระดับโพแทสเซียมปกติอาจมีตัวเลือกผลไม้กว้างกว่า แต่ยังต้องควบคุมส่วนบริโภคเพื่อไม่ให้ได้รับคาร์โบไฮเดรตมากเกินไป ในทางกลับกัน หากมีภาวะโพแทสเซียมสูง อาจต้องเลือกทั้งชนิดและปริมาณผลไม้ให้เหมาะสม

เครื่องดื่มเพื่อสุขภาพอาจไม่ได้เหมาะกับทุกคน

น้ำผลไม้ สมูทตี น้ำมะพร้าว เครื่องดื่มสมุนไพร และเครื่องดื่มเพื่อสุขภาพบางชนิด อาจมีน้ำตาลหรือโพแทสเซียมในปริมาณสูง โดยเฉพาะน้ำผลไม้และสมูทตี ซึ่งสามารถรวมผลไม้หลายส่วนไว้ในเครื่องดื่มเพียงหนึ่งแก้ว ทำให้ได้รับคาร์โบไฮเดรตและโพแทสเซียมในปริมาณมากภายในเวลาอันสั้น

แนวทางจัดจานอาหารอย่างง่าย

การวางแผนอาหารสามารถเริ่มจากการกำหนดสัดส่วนในจานอย่างเหมาะสม เช่น

• เลือกคาร์โบไฮเดรตในปริมาณที่สอดคล้องกับเป้าหมายระดับน้ำตาล
• เลือกโปรตีนในปริมาณตามคำแนะนำเฉพาะบุคคล
• เพิ่มผักที่เหมาะสมกับระดับโพแทสเซียม
• ลดอาหารทอด อาหารแปรรูป และซอสปรุงรส
• เลือกน้ำเปล่าหรือเครื่องดื่มไม่เติมน้ำตาล หากไม่มีข้อจำกัดด้านของเหลว

อย่างไรก็ตาม ไม่มี “จานอาหารสำหรับโรคไตและเบาหวาน” รูปแบบเดียวที่เหมาะกับทุกคน

การติดตามผลสำคัญกว่าการตั้งข้อห้าม

แผนอาหารควรได้รับการปรับตามผลตรวจ เช่น ระดับน้ำตาล HbA1c, eGFR, UACR, โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส รวมถึงน้ำหนักและภาวะโภชนาการ

NIDDK เน้นว่าไม่มีแผนอาหารแบบเดียวสำหรับผู้ป่วย CKD ทุกคน และความต้องการทางโภชนาการสามารถเปลี่ยนแปลงเมื่อโรคไตดำเนินไป

ผู้ที่มีเบาหวานร่วมกับโรคไตเรื้อรังไม่ควรมุ่งควบคุมเฉพาะน้ำตาล แต่ควรดูภาพรวมของคาร์โบไฮเดรต โปรตีน โซเดียม โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส พลังงาน และภาวะโภชนาการ การวางแผนอาหารเฉพาะบุคคลจึงมีบทบาทสำคัญในการช่วยให้ผู้ป่วยสามารถดูแลทั้งระดับน้ำตาลและสุขภาพไตไปพร้อมกัน

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับเบาหวานและโรคไตเรื้อรัง

คำถาม 1: เป็นเบาหวานและโรคไตเรื้อรังต้องงดข้าวหรือคาร์โบไฮเดรตหรือไม่?

คำตอบ: ไม่ควรงดข้าวหรือคาร์โบไฮเดรตทั้งหมด เนื่องจากอาจทำให้ได้รับพลังงานไม่เพียงพอ สิ่งสำคัญคือการเลือกชนิดและควบคุมปริมาณคาร์โบไฮเดรตในแต่ละมื้อให้เหมาะสมกับระดับน้ำตาลและแผนการรักษา

คำถาม 2: ผู้ป่วยเบาหวานที่มีโรคไตร่วมด้วยสามารถรับประทานโปรตีนสูงได้หรือไม่?

คำตอบ: เมื่อมีโรคไตเรื้อรังร่วมด้วย การรับประทานโปรตีนในปริมาณสูงอาจไม่เหมาะสม โดยเฉพาะผู้ที่มี CKD ระยะ G3–G5 และยังไม่ได้ฟอกไต ปริมาณโปรตีนควรพิจารณาจากระยะของโรคไต น้ำหนักตัว ภาวะโภชนาการ และแผนการรักษา

คำถาม 3: ผู้ป่วยเบาหวานและโรคไตสามารถรับประทานผลไม้ได้หรือไม่?

คำตอบ: สามารถรับประทานผลไม้ได้ในหลายกรณี แต่ต้องพิจารณาทั้งปริมาณคาร์โบไฮเดรต น้ำตาล และโพแทสเซียม ผู้ที่มีระดับโพแทสเซียมสูงอาจต้องเลือกชนิดและปริมาณผลไม้ให้เหมาะสมมากขึ้น

คำถาม 4: น้ำผลไม้และสมูทตีเหมาะกับผู้ป่วยเบาหวานและโรคไตหรือไม่?

คำตอบ: น้ำผลไม้และสมูทตีอาจมีน้ำตาล คาร์โบไฮเดรต และโพแทสเซียมในปริมาณสูง เนื่องจากสามารถรวมผลไม้หลายส่วนไว้ในเครื่องดื่มเพียงหนึ่งแก้ว จึงควรพิจารณาปริมาณและความเหมาะสมเป็นรายบุคคล

คำถาม 5: ผู้ป่วยเบาหวานและโรคไตควรติดตามผลตรวจอะไรบ้างเพื่อวางแผนอาหาร?

คำตอบ: ควรพิจารณาผลตรวจหลายด้านร่วมกัน เช่น ระดับน้ำตาล HbA1c, eGFR, UACR, โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส รวมถึงน้ำหนักตัวและภาวะโภชนาการ เพื่อช่วยปรับแผนอาหารให้เหมาะกับสภาวะของแต่ละบุคคล

เอกสารอ้างอิง

1. KDIGO. Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. 2024.
2. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Diabetic Kidney Disease.
3. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Healthy Living with Diabetes.
4. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Healthy Eating for Adults with Chronic Kidney Disease.

The post เบาหวานกับโรคไตเรื้อรัง: วางแผนอาหารอย่างไรให้ดูแลทั้งระดับน้ำตาลและสุขภาพไต appeared first on Airmed Clinic.

ขวัญฤดี ขวัญคุ้ม
นักกำหนดอาหารวิชาชีพ (กนอ. 35)
ปริญญาโท โภชนาการและการกำหนดอาหาร (หลักสูตรนานาชาติ)
สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล

หนึ่งในคำแนะนำที่ผู้ป่วยโรคไตได้ยินบ่อยที่สุดคือ “เป็นโรคไตต้องดื่มน้ำเยอะ ๆ เพื่อช่วยล้างไต”

ในทางกลับกัน ผู้ป่วยบางรายได้รับคำแนะนำว่า “เป็นโรคไตต้องจำกัดน้ำ”

ความจริงคือ ไม่มีปริมาณน้ำมาตรฐานหนึ่งค่า ที่เหมาะกับผู้ป่วยโรคไตทุกคน ปริมาณน้ำที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับระยะของโรคไต ความสามารถในการขับปัสสาวะ ภาวะบวม การทำงานของหัวใจ ระดับโซเดียมในเลือด ยาที่ใช้ และรูปแบบการรักษา

ผู้ป่วย CKD ระยะแรกจำเป็นต้องจำกัดน้ำหรือไม่?

ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะแรกจำนวนมากที่ยังมีปริมาณปัสสาวะปกติและไม่มีภาวะคั่งของน้ำ อาจไม่จำเป็นต้องจำกัดน้ำอย่างเข้มงวด

National Kidney Foundation ระบุว่า ผู้ป่วยโรคไตระยะแรกส่วนใหญ่ไม่จำเป็นต้องจำกัดปริมาณน้ำ แต่เมื่อโรคไตดำเนินมากขึ้น ทีมรักษาอาจพิจารณาว่าจำเป็นต้องจำกัดน้ำหรือไม่ และควรจำกัดในระดับใด

ดื่มน้ำมากไม่ได้หมายความว่าไตจะดีขึ้นเสมอไป

การดื่มน้ำให้เพียงพอมีความสำคัญต่อร่างกาย แต่การดื่มน้ำในปริมาณมากเกินความต้องการไม่ได้หมายความว่าจะสามารถ “ล้างของเสีย” หรือทำให้ค่าไตกลับมาปกติ

ในผู้ที่ไตไม่สามารถขับน้ำออกได้ดี น้ำส่วนเกินอาจสะสมในร่างกาย และอาจทำให้เกิดอาการหรือภาวะต่าง ๆ เช่น

• บวมบริเวณเท้า ขา หรือใบหน้า
• น้ำหนักเพิ่มจากการคั่งของน้ำ
• ความดันโลหิตสูง
• หายใจเหนื่อย
• ภาวะน้ำเกิน
• เพิ่มภาระต่อหัวใจ

NIDDK ระบุว่าผู้ป่วย CKD บางรายจำเป็นต้องจำกัดน้ำ เนื่องจากไตที่เสียหน้าที่อาจไม่สามารถกำจัดน้ำส่วนเกินได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ใครบ้างที่อาจต้องจำกัดน้ำ?

การจำกัดน้ำอาจได้รับการพิจารณาในผู้ที่มีภาวะดังต่อไปนี้

• ปัสสาวะออกน้อย
• อาการบวม
• ภาวะหัวใจล้มเหลว
• ภาวะโซเดียมในเลือดต่ำบางประเภท
• CKD ระยะท้าย
• การฟอกเลือดหรือการบำบัดทดแทนไตบางรูปแบบ

ปริมาณที่เหมาะสมควรกำหนดโดยแพทย์หรือนักกำหนดอาหารตามภาวะของผู้ป่วยแต่ละราย

“น้ำ” ไม่ได้หมายถึงน้ำเปล่าเพียงอย่างเดียว

เมื่อมีคำแนะนำให้จำกัดน้ำ ต้องคำนึงถึงของเหลวทั้งหมดที่บริโภคในแต่ละวัน เช่น

• น้ำเปล่า
• ชาและกาแฟ
• นม
• น้ำผลไม้
• น้ำมะพร้าว
• น้ำซุป
• โจ๊กหรือข้าวต้มที่มีน้ำมาก
• น้ำแข็ง
• เจลาตินและอาหารที่ละลายเป็นของเหลว

ดังนั้น ผู้ป่วยที่ได้รับคำแนะนำให้ควบคุมของเหลวจึงควรนับ “ปริมาณของเหลวรวม” ไม่ใช่นับเฉพาะน้ำดื่ม

โซเดียมกับความกระหายน้ำมีความสัมพันธ์กัน

อาหารเค็มสามารถเพิ่มความกระหายน้ำและทำให้ร่างกายกักเก็บน้ำมากขึ้น ดังนั้น ผู้ป่วยที่ต้องจำกัดน้ำควรควบคุมโซเดียมควบคู่กัน เพราะหากยังรับประทานอาหารเค็มมาก การควบคุมปริมาณน้ำจะทำได้ยากขึ้น

สังเกตอาการที่อาจบ่งชี้ภาวะน้ำเกิน

ควรปรึกษาแพทย์หากพบอาการต่อไปนี้

• น้ำหนักเพิ่มอย่างรวดเร็ว
• ขาหรือเท้าบวมมากขึ้น
• ใบหน้าบวม
• หายใจลำบากหรือเหนื่อยง่าย
• นอนราบแล้วหายใจไม่สะดวก
• ปัสสาวะลดลงอย่างชัดเจน

NIDDK แนะนำให้ผู้ป่วยติดต่อทีมรักษาหากสังเกตพบอาการบวมบริเวณใบหน้า แขน ขา หรือช่องท้อง

ในทางกลับกัน ไม่ควรดื่มน้ำน้อยเกินไป

การจำกัดน้ำโดยไม่มีข้อบ่งชี้อาจทำให้เกิดภาวะขาดน้ำ โดยเฉพาะในช่วงอากาศร้อน มีไข้ อาเจียน ท้องเสีย หรือออกกำลังกาย

ภาวะขาดน้ำอาจทำให้ความดันโลหิตลดลงและส่งผลต่อการไหลเวียนเลือดไปยังไต ดังนั้น ทั้ง “น้ำมากเกินไป” และ “น้ำน้อยเกินไป” ต่างไม่เหมาะสม

ปริมาณน้ำที่เหมาะสมต้องเป็นรายบุคคล

การกำหนดปริมาณน้ำควรพิจารณาจากหลายองค์ประกอบ เช่น

• ระยะ CKD
• ปริมาณปัสสาวะ
• น้ำหนักตัว
• อาการบวม
• ความดันโลหิต
• ระดับโซเดียมในเลือด
• ภาวะหัวใจ
• ยาที่ได้รับ
• การฟอกไต

จึงไม่ควรใช้คำแนะนำแบบเดียว เช่น “วันละ 2 ลิตร” หรือ “วันละ 3 ลิตร” กับผู้ป่วยโรคไตทุกคน

ผู้ป่วยโรคไตไม่ได้จำเป็นต้อง “ดื่มน้ำมาก” หรือ “จำกัดน้ำ” เหมือนกันทุกคน แนวทางที่เหมาะสมคือดื่มน้ำตามความต้องการและสภาวะทางการแพทย์ โดยได้รับการประเมินจากทีมรักษาเมื่อมี CKD ระยะมากขึ้น มีอาการบวม ปัสสาวะลดลง หรือได้รับการฟอกไต

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการดื่มน้ำในผู้ป่วยโรคไต

คำถาม 1: ผู้ป่วยโรคไตควรดื่มน้ำวันละกี่ลิตร?

คำตอบ: ไม่มีปริมาณน้ำมาตรฐานหนึ่งค่าที่เหมาะกับผู้ป่วยโรคไตทุกคน ปริมาณที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับระยะของโรคไต ปริมาณปัสสาวะ อาการบวม ภาวะหัวใจ ระดับโซเดียมในเลือด ยาที่ได้รับ และรูปแบบการรักษา

คำถาม 2: ผู้ป่วยโรคไตต้องดื่มน้ำเยอะ ๆ เพื่อช่วยล้างไตหรือไม่?

คำตอบ: การดื่มน้ำในปริมาณมากเกินความต้องการไม่ได้หมายความว่าจะช่วย “ล้างไต” หรือทำให้ค่าไตกลับมาปกติ และในผู้ที่ไตขับน้ำออกได้ไม่ดี น้ำส่วนเกินอาจสะสมในร่างกายได้

คำถาม 3: ผู้ป่วยโรคไตระยะแรกต้องจำกัดน้ำหรือไม่?

คำตอบ: ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะแรกจำนวนมากที่ยังมีปริมาณปัสสาวะปกติและไม่มีภาวะคั่งของน้ำ อาจไม่จำเป็นต้องจำกัดน้ำอย่างเข้มงวด อย่างไรก็ตาม ควรประเมินเป็นรายบุคคล

คำถาม 4: หากแพทย์ให้จำกัดน้ำ ต้องนับเฉพาะน้ำเปล่าหรือไม่?

คำตอบ: ไม่ใช่ เมื่อมีคำแนะนำให้จำกัดน้ำ ควรนับของเหลวทั้งหมด เช่น น้ำเปล่า ชา กาแฟ นม น้ำผลไม้ น้ำซุป น้ำแข็ง และอาหารที่มีน้ำมากหรือสามารถละลายเป็นของเหลวได้

คำถาม 5: มีอาการอะไรที่อาจบ่งชี้ว่าร่างกายมีน้ำเกิน?

คำตอบ: อาการที่ควรสังเกต ได้แก่ น้ำหนักเพิ่มอย่างรวดเร็ว ขาหรือเท้าบวม ใบหน้าบวม หายใจลำบาก เหนื่อยง่าย นอนราบแล้วหายใจไม่สะดวก หรือมีปริมาณปัสสาวะลดลงอย่างชัดเจน

เอกสารอ้างอิง

1. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Healthy Eating for Adults with Chronic Kidney Disease.
2. National Kidney Foundation. Nutrition and Kidney Disease, Stages 1–5.
3. National Kidney Foundation. Healthy Hydration and Your Kidneys.
4. KDIGO. Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. 2024.

The post ผู้ป่วยโรคไตควรดื่มน้ำวันละเท่าไร? ทำความเข้าใจเรื่อง “น้ำ” ให้เหมาะกับระยะของโรคไต appeared first on Airmed Clinic.

ขวัญฤดี ขวัญคุ้ม
นักกำหนดอาหารวิชาชีพ (กนอ. 35)
ปริญญาโท โภชนาการและการกำหนดอาหาร (หลักสูตรนานาชาติ)
สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล

โซเดียมมักถูกมองว่าเป็น “ผู้ร้าย” ในจานอาหาร แต่แท้จริงแล้วโซเดียมเป็นแร่ธาตุที่ร่างกายต้องการ ทั้งการรักษาสมดุลของน้ำ การทำงานของระบบประสาท และกล้ามเนื้อ ปัญหาจึงไม่ได้อยู่ที่การมีโซเดียม แต่อยู่ที่ “ปริมาณที่มากเกินไป” ซึ่งอาจส่งผลต่อการควบคุมความดันโลหิตและภาวะคั่งของน้ำ โดยเฉพาะในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง (Chronic Kidney Disease: CKD)

เมื่อการทำงานของไตลดลง ความสามารถในการควบคุมสมดุลของโซเดียมและน้ำอาจลดลงตามไปด้วย การรับประทานอาหารที่มีโซเดียมสูงจึงอาจสัมพันธ์กับอาการบวม ความดันโลหิตสูง และเพิ่มภาระต่อหัวใจและไต

ผู้ป่วย CKD ควรได้รับโซเดียมเท่าใด?

แนวทาง KDIGO แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังโดยทั่วไปได้รับโซเดียม น้อยกว่า 2,000 มิลลิกรัมต่อวัน หรือเทียบเท่ากับเกลือโซเดียมคลอไรด์ประมาณ 5 กรัมต่อวัน ทั้งนี้ควรปรับตามสภาวะสุขภาพและคำแนะนำของทีมรักษา

อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยบางราย เช่น ผู้ที่มีภาวะสูญเสียโซเดียมจากโรคไตบางชนิด อาจไม่เหมาะกับการจำกัดโซเดียมอย่างเข้มงวด จึงควรประเมินเป็นรายบุคคล

โซเดียมไม่ได้มาจากเกลือเพียงอย่างเดียว

หนึ่งในความเข้าใจผิดที่พบบ่อย คือการคิดว่าการ “ไม่เติมเกลือ” หมายถึงได้รับโซเดียมน้อยแล้ว ในความเป็นจริง โซเดียมจำนวนมากมาจากอาหารสำเร็จรูป อาหารแปรรูป และเครื่องปรุงรส เช่น

• น้ำปลา
• ซีอิ๊ว
• ซอสปรุงรส
• ซอสหอยนางรม
• ผงปรุงรส
• บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป
• อาหารกระป๋อง
• ไส้กรอก แฮม เบคอน
• ลูกชิ้นและเนื้อแปรรูป
• ขนมขบเคี้ยว
• อาหารแช่แข็งและอาหารพร้อมรับประทาน

NIDDK ระบุว่าอาหารบรรจุสำเร็จ อาหารปรุงสำเร็จ และอาหารจากร้านอาหารเป็นแหล่งโซเดียมที่สำคัญ และอาหารบางชนิดอาจมีโซเดียมสูงแม้ไม่ได้มีรสเค็มอย่างชัดเจน

ลดเค็มโดยไม่ทำให้อาหารจืดเกินไป

การลดโซเดียมไม่จำเป็นต้องหมายถึงอาหารไม่มีรสชาติ สามารถใช้สมุนไพรและเครื่องเทศเพื่อเพิ่มกลิ่นและรส เช่น

• มะนาว
• กระเทียม
• ขิง
• ตะไคร้
• ใบมะกรูด
• พริกไทย
• หอมแดง
• พริกสด
• ผักชีและสมุนไพรสดชนิดต่าง ๆ

การค่อย ๆ ลดปริมาณเครื่องปรุงเค็มลงทีละน้อยยังช่วยให้ลิ้นปรับตัวต่อรสชาติที่เค็มน้อยลงได้

อ่านฉลากโภชนาการอย่างไร?

ก่อนเลือกซื้ออาหาร ควรตรวจดูปริมาณ Sodium ต่อหนึ่งหน่วยบริโภค หากผลิตภัณฑ์หนึ่งบรรจุภัณฑ์มีหลายหน่วยบริโภค ต้องคำนวณปริมาณโซเดียมตามจำนวนที่รับประทานจริง

ตามแนวทางของ NIDDK ค่า % Daily Value ของโซเดียมประมาณ 5% หรือน้อยกว่าต่อหนึ่งหน่วยบริโภคถือว่าค่อนข้างต่ำ ขณะที่ 20% หรือมากกว่าถือว่าสูง

ระวัง “เกลือเพื่อสุขภาพ”

ผู้ป่วยโรคไตควรระมัดระวังผลิตภัณฑ์ที่ระบุว่าเป็น “เกลือโซเดียมต่ำ” หรือ “เกลือเพื่อสุขภาพ” ผลิตภัณฑ์บางชนิดใช้ potassium chloride ทดแทน sodium chloride ซึ่งอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะโพแทสเซียมในเลือดสูงในผู้ป่วยบางราย โดยเฉพาะผู้ที่มี CKD หรือใช้ยาที่มีผลต่อระดับโพแทสเซียม

เทคนิคสำหรับการรับประทานอาหารนอกบ้าน

เมื่อต้องรับประทานอาหารนอกบ้าน สามารถลดโซเดียมได้โดย

• ขอแยกซอสหรือเครื่องปรุง
• ไม่เติมน้ำปลา ซีอิ๊ว หรือซอสเพิ่ม
• หลีกเลี่ยงการดื่มน้ำซุปทั้งหมด
• เลือกเมนูต้ม นึ่ง ย่าง หรืออาหารปรุงสด
• ลดอาหารหมักดองและอาหารแปรรูป
• ขอให้ร้านลดเค็มหากสามารถทำได้

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับโซเดียมและโรคไตเรื้อรัง

1. คำถาม: ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังจำเป็นต้องงดโซเดียมทั้งหมดหรือไม่?

คำตอบ: โซเดียมเป็นแร่ธาตุที่ร่างกายต้องการ ทั้งการรักษาสมดุลของน้ำ การทำงานของระบบประสาท และกล้ามเนื้อ ปัญหาจึงไม่ได้อยู่ที่การมีโซเดียม แต่อยู่ที่ “ปริมาณที่มากเกินไป”

2. คำถาม: ผู้ป่วย CKD ควรได้รับโซเดียมไม่เกินเท่าใดต่อวัน?

คำตอบ: แนวทาง KDIGO แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังโดยทั่วไปได้รับโซเดียมน้อยกว่า 2,000 มิลลิกรัมต่อวัน หรือเทียบเท่ากับเกลือโซเดียมคลอไรด์ประมาณ 5 กรัมต่อวัน ทั้งนี้ควรปรับตามสภาวะสุขภาพและคำแนะนำของทีมรักษา

3. คำถาม: ผู้ป่วยโรคไตทุกคนต้องจำกัดโซเดียมเท่ากันหรือไม่?

คำตอบ: ผู้ป่วยบางราย เช่น ผู้ที่มีภาวะสูญเสียโซเดียมจากโรคไตบางชนิด อาจไม่เหมาะกับการจำกัดโซเดียมอย่างเข้มงวด จึงควรประเมินเป็นรายบุคคล

4. คำถาม: การไม่เติมเกลือหมายความว่าได้รับโซเดียมน้อยแล้วใช่หรือไม่?

คำตอบ: ในความเป็นจริง โซเดียมจำนวนมากมาจากอาหารสำเร็จรูป อาหารแปรรูป และเครื่องปรุงรส เช่น น้ำปลา ซีอิ๊ว ซอสปรุงรส ผงปรุงรส และอาหารพร้อมรับประทาน

5. คำถาม: ลดเค็มอย่างไรโดยไม่ทำให้อาหารจืดเกินไป?

คำตอบ: สามารถใช้สมุนไพรและเครื่องเทศเพื่อเพิ่มกลิ่นและรส เช่น มะนาว กระเทียม ขิง ตะไคร้ ใบมะกรูด พริกไทย หอมแดง พริกสด ผักชี และสมุนไพรสดชนิดต่าง ๆ

6. คำถาม: ควรดูปริมาณโซเดียมบนฉลากอาหารตรงไหน?

คำตอบ: ควรตรวจดูปริมาณ Sodium ต่อหนึ่งหน่วยบริโภค หากผลิตภัณฑ์หนึ่งบรรจุภัณฑ์มีหลายหน่วยบริโภค ต้องคำนวณปริมาณโซเดียมตามจำนวนที่รับประทานจริง

7. คำถาม: ค่า % Daily Value ของโซเดียมเท่าใดถือว่าต่ำหรือสูง?

คำตอบ: ตามแนวทางของ NIDDK ค่า % Daily Value ของโซเดียมประมาณ 5% หรือน้อยกว่าต่อหนึ่งหน่วยบริโภคถือว่าค่อนข้างต่ำ ขณะที่ 20% หรือมากกว่าถือว่าสูง

8. คำถาม: ผู้ป่วยโรคไตสามารถใช้เกลือโซเดียมต่ำหรือเกลือเพื่อสุขภาพได้หรือไม่?

คำตอบ: ผลิตภัณฑ์บางชนิดใช้ potassium chloride ทดแทน sodium chloride ซึ่งอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะโพแทสเซียมในเลือดสูงในผู้ป่วยบางราย โดยเฉพาะผู้ที่มี CKD หรือใช้ยาที่มีผลต่อระดับโพแทสเซียม

9. คำถาม: รับประทานอาหารนอกบ้านอย่างไรเพื่อลดโซเดียม?

คำตอบ: สามารถขอแยกซอสหรือเครื่องปรุง ไม่เติมน้ำปลา ซีอิ๊ว หรือซอสเพิ่ม หลีกเลี่ยงการดื่มน้ำซุปทั้งหมด เลือกอาหารปรุงสด และขอให้ร้านลดเค็มหากสามารถทำได้

เอกสารอ้างอิง

1. KDIGO. Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. 2024.
2. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Healthy Eating for Adults with Chronic Kidney Disease.
3. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Slow Progression & Reduce Complications.
4. National Kidney Foundation. Nutrition and Kidney Disease, Stages 1–5.

The post โซเดียมกับโรคไตเรื้อรัง: ลดเค็มอย่างไรให้เหมาะสม โดยไม่ทำให้อาหารขาดรสชาติ appeared first on Airmed Clinic.

ขวัญฤดี ขวัญคุ้ม

นักกำหนดอาหารวิชาชีพ (กนอ. 35)

ปริญญาโท โภชนาการและการกำหนดอาหาร (หลักสูตรนานาชาติ)

สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล

“เป็นโรคไตแล้วยังกินผลไม้ได้ไหม?” เป็นคำถามที่ผู้ป่วยจำนวนมากสงสัย เพราะแม้ผลไม้จะเป็นแหล่งของวิตามิน ใยอาหาร สารต้านอนุมูลอิสระ และสารพฤกษเคมีที่เป็นประโยชน์ต่อสุขภาพ แต่ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังจำนวนไม่น้อยกลับกังวลว่าต้องงดผลไม้ทั้งหมด โดยเฉพาะเมื่อได้รับข้อมูลเกี่ยวกับโพแทสเซียม

ในความเป็นจริง ผู้ป่วย CKD จำนวนมากยังสามารถรับประทานผลไม้ได้ โดยควรพิจารณาชนิด ปริมาณ และความถี่ตามระดับโพแทสเซียมในเลือด ระยะของโรคไต โรคร่วม และยาที่ใช้

ไม่ควรงดผลไม้โดยไม่มีข้อบ่งชี้

ในผู้ที่มีระดับโพแทสเซียมในเลือดอยู่ในเกณฑ์เหมาะสม ไม่จำเป็นต้องจำกัดผลไม้อย่างเข้มงวดในทุกกรณี การหลีกเลี่ยงผลไม้มากเกินไปอาจทำให้ได้รับใยอาหาร วิตามิน และสารอาหารจากพืชไม่เพียงพอ

หากโพแทสเซียมสูง ควรพิจารณาทั้งชนิดและปริมาณ

ในผู้ที่มีภาวะโพแทสเซียมสูง ควรพิจารณาทั้งชนิดของผลไม้และขนาดของส่วนบริโภค ผลไม้บางชนิดมีโพแทสเซียมค่อนข้างสูง เช่น

• กล้วย
• อะโวคาโด
• ทุเรียน
• ขนุน
• แคนตาลูป
• ผลไม้แห้ง
• น้ำมะพร้าว

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรตีความว่าอาหารเหล่านี้เป็น “อาหารต้องห้ามตลอดชีวิต” การจำกัดควรขึ้นอยู่กับระดับโพแทสเซียมและคำแนะนำเฉพาะบุคคล

ปริมาณต่อครั้งมีความสำคัญ

การรับประทานผลไม้หนึ่งส่วนแตกต่างจากการรับประทานหลายส่วนในครั้งเดียว โดยเฉพาะสมูทตีและน้ำผลไม้ ซึ่งสามารถรวมผลไม้หลายส่วนในหนึ่งแก้ว ทำให้ได้รับทั้งโพแทสเซียมและน้ำตาลในปริมาณสูงได้อย่างรวดเร็ว

ผลไม้ทั้งผลดีกว่าน้ำผลไม้

โดยทั่วไป การรับประทานผลไม้ทั้งผลในปริมาณที่เหมาะสม จะให้ใยอาหารมากกว่าน้ำผลไม้ น้ำผลไม้และสมูทตีอาจทำให้รับประทานผลไม้ในปริมาณมากโดยไม่รู้ตัว และอาจไม่เหมาะกับผู้ป่วยที่ต้องควบคุมทั้งโพแทสเซียมและระดับน้ำตาล

ผลไม้แห้งควรระวัง

เมื่อมีการนำเอาน้ำออกจากผลไม้ สารอาหารและแร่ธาตุจะมีความเข้มข้นสูงขึ้น ผลไม้แห้ง เช่น ลูกเกด อินทผลัม ลูกพรุน และแอปริคอตแห้ง จึงสามารถให้โพแทสเซียมและน้ำตาลในปริมาณสูง แม้รับประทานเพียงเล็กน้อย

น้ำมะพร้าวไม่เหมาะกับผู้ป่วยทุกคน

แม้น้ำมะพร้าวจะได้รับความนิยมในฐานะเครื่องดื่มเพื่อสุขภาพ แต่มีโพแทสเซียมค่อนข้างสูง ผู้ป่วย CKD ที่มีภาวะโพแทสเซียมสูงหรือได้รับยาที่มีผลเพิ่มระดับโพแทสเซียม ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านโภชนาการก่อนบริโภคเป็นประจำ

ผู้ป่วยเบาหวานและ CKD ต้องพิจารณาน้ำตาลร่วมด้วย

ผู้ป่วยโรคไตจำนวนมากมีโรคเบาหวานร่วมด้วย ดังนั้นการเลือกผลไม้ควรคำนึงถึงทั้งโพแทสเซียม ปริมาณคาร์โบไฮเดรต และขนาดส่วนบริโภค ผลไม้ทั้งผลในปริมาณเหมาะสมมักเป็นทางเลือกที่ดีกว่าน้ำผลไม้หรือเครื่องดื่มผลไม้ที่เติมน้ำตาล

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการรับประทานผลไม้ในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง

1. คำถาม: ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังยังกินผลไม้ได้ไหม?

คำตอบ: ผู้ป่วย CKD จำนวนมากยังสามารถรับประทานผลไม้ได้ โดยควรพิจารณาชนิด ปริมาณ และความถี่ตามระดับโพแทสเซียมในเลือด ระยะของโรคไต โรคร่วม และยาที่ใช้

2. คำถาม: ผู้ป่วยโรคไตจำเป็นต้องงดผลไม้ทั้งหมดหรือไม่?

คำตอบ: ในผู้ที่มีระดับโพแทสเซียมในเลือดอยู่ในเกณฑ์เหมาะสม ไม่จำเป็นต้องจำกัดผลไม้อย่างเข้มงวดในทุกกรณี การหลีกเลี่ยงผลไม้มากเกินไปอาจทำให้ได้รับใยอาหาร วิตามิน และสารอาหารจากพืชไม่เพียงพอ

3. คำถาม: ผลไม้ชนิดใดมีโพแทสเซียมค่อนข้างสูง?

คำตอบ: ผลไม้บางชนิดมีโพแทสเซียมค่อนข้างสูง เช่น กล้วย อะโวคาโด ทุเรียน ขนุน แคนตาลูป ผลไม้แห้ง และน้ำมะพร้าว

4. คำถาม: ผลไม้ที่มีโพแทสเซียมสูงเป็นอาหารต้องห้ามตลอดชีวิตหรือไม่?

คำตอบ: ไม่ควรตีความว่าอาหารเหล่านี้เป็น “อาหารต้องห้ามตลอดชีวิต” การจำกัดควรขึ้นอยู่กับระดับโพแทสเซียมและคำแนะนำเฉพาะบุคคล

5. คำถาม: ทำไมผู้ป่วยโรคไตจึงควรระวังน้ำผลไม้และสมูทตี?

คำตอบ: สมูทตีและน้ำผลไม้สามารถรวมผลไม้หลายส่วนในหนึ่งแก้ว ทำให้ได้รับทั้งโพแทสเซียมและน้ำตาลในปริมาณสูงได้อย่างรวดเร็ว

6. คำถาม: ผลไม้ทั้งผลดีกว่าน้ำผลไม้หรือไม่?

คำตอบ: โดยทั่วไป การรับประทานผลไม้ทั้งผลในปริมาณที่เหมาะสม จะให้ใยอาหารมากกว่าน้ำผลไม้ น้ำผลไม้และสมูทตีอาจทำให้รับประทานผลไม้ในปริมาณมากโดยไม่รู้ตัว และอาจไม่เหมาะกับผู้ป่วยที่ต้องควบคุมทั้งโพแทสเซียมและระดับน้ำตาล

7. คำถาม: ทำไมผู้ป่วยโรคไตจึงควรระวังผลไม้แห้ง?

คำตอบ: เมื่อมีการนำเอาน้ำออกจากผลไม้ สารอาหารและแร่ธาตุจะมีความเข้มข้นสูงขึ้น ผลไม้แห้ง เช่น ลูกเกด อินทผลัม ลูกพรุน และแอปริคอตแห้ง จึงสามารถให้โพแทสเซียมและน้ำตาลในปริมาณสูง แม้รับประทานเพียงเล็กน้อย

8. คำถาม: ผู้ป่วยโรคไตดื่มน้ำมะพร้าวได้หรือไม่?

คำตอบ: น้ำมะพร้าวมีโพแทสเซียมค่อนข้างสูง ผู้ป่วย CKD ที่มีภาวะโพแทสเซียมสูงหรือได้รับยาที่มีผลเพิ่มระดับโพแทสเซียม ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านโภชนาการก่อนบริโภคเป็นประจำ

9. คำถาม: ผู้ป่วยเบาหวานที่มีโรคไตร่วมด้วยควรเลือกผลไม้อย่างไร?

คำตอบ: การเลือกผลไม้ควรคำนึงถึงทั้งโพแทสเซียม ปริมาณคาร์โบไฮเดรต และขนาดส่วนบริโภค ผลไม้ทั้งผลในปริมาณเหมาะสมมักเป็นทางเลือกที่ดีกว่าน้ำผลไม้หรือเครื่องดื่มผลไม้ที่เติมน้ำตาล

เอกสารอ้างอิง

1. KDIGO. Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. 2024.
2. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Potassium: Tips for People with Chronic Kidney Disease.
3. National Kidney Foundation. Potassium and Chronic Kidney Disease.
4. U.S. Department of Agriculture. FoodData Central.

The post การบริโภคผลไม้ในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง: การเลือกชนิดและปริมาณให้เหมาะสมกับระดับโพแทสเซียม appeared first on Airmed Clinic.

ขวัญฤดี ขวัญคุ้ม
นักกำหนดอาหารวิชาชีพ (กนอ. 35)
ปริญญาโท โภชนาการและการกำหนดอาหาร (หลักสูตรนานาชาติ)
สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล

โพแทสเซียมเป็นแร่ธาตุที่ขาดไม่ได้ต่อการทำงานของระบบประสาท กล้ามเนื้อ และจังหวะการเต้นของหัวใจ ในภาวะปกติไตทำหน้าที่เสมือน “ตัวควบคุม” ที่คอยรักษาระดับโพแทสเซียมในเลือดให้สมดุลผ่านการขับออกทางปัสสาวะ

เมื่อการทำงานของไตลดลง ผู้ป่วยบางรายอาจมีความเสี่ยงต่อภาวะโพแทสเซียมในเลือดสูง หรือ Hyperkalemia ซึ่งหากรุนแรงอาจส่งผลต่อจังหวะการเต้นของหัวใจและก่อให้เกิดภาวะแทรกซ้อนที่สำคัญ อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังไม่ได้จำเป็นต้องจำกัดโพแทสเซียมทุกราย

ไม่ควรจำกัดโพแทสเซียมโดยอัตโนมัติ

ระดับโพแทสเซียมในเลือดไม่ได้ขึ้นอยู่กับค่า eGFR เพียงอย่างเดียว แต่ยังได้รับอิทธิพลจากยา ภาวะกรดในเลือด การควบคุมระดับน้ำตาล ภาวะขาดน้ำ และการทำงานของระบบทางเดินอาหาร

ดังนั้นการวางแผนอาหารควรอาศัยผลตรวจทางห้องปฏิบัติการและการประเมินโดยทีมรักษา มากกว่าการจำกัดอาหารตามรายชื่ออาหารต้องห้ามเพียงอย่างเดียว

แหล่งโพแทสเซียมที่ควรระวัง

ผู้ป่วยมักทราบว่ากล้วยหรือส้มมีโพแทสเซียม แต่ยังมีแหล่งอื่นที่ควรระวัง เช่น

• น้ำมะพร้าว
• น้ำผักเข้มข้น
• น้ำผลไม้
• ผลไม้แห้ง
• สมูทตี
• ซุปและน้ำต้มผัก
• เครื่องดื่มเกลือแร่บางชนิด
• เกลือทดแทนที่มี potassium chloride

อาหารและเครื่องดื่มเหล่านี้อาจทำให้ได้รับโพแทสเซียมในปริมาณสูงภายในระยะเวลาสั้น

การลดโพแทสเซียมในผัก

ในผู้ที่จำเป็นต้องจำกัดโพแทสเซียม อาจใช้วิธีต้มผักในน้ำปริมาณมากแล้วเทน้ำทิ้งก่อนนำไปปรุงต่อ ซึ่งสามารถช่วยลดโพแทสเซียมในผักบางชนิดได้

ระดับที่ลดได้แตกต่างกันตามชนิดของผัก ขนาดที่หั่น ปริมาณน้ำ และระยะเวลาในการต้ม

ไม่ควรนำน้ำต้มผักกลับมาใช้ในการปรุงอาหาร เนื่องจากโพแทสเซียมบางส่วนจะละลายอยู่ในน้ำ

อ่านฉลากอาหารอย่างระมัดระวัง

อาหารบางชนิดมีการเติมสารประกอบโพแทสเซียม เช่น

• Potassium chloride
• Potassium phosphate
• Potassium citrate

ผลิตภัณฑ์ที่ระบุว่า “ลดโซเดียม” บางชนิดอาจใช้ potassium chloride ทดแทนเกลือ จึงควรตรวจสอบส่วนประกอบก่อนบริโภค

หากโพแทสเซียมสูง ควรประเมินมากกว่าเรื่องอาหาร

ภาวะโพแทสเซียมสูงอาจสัมพันธ์กับยา ภาวะขาดน้ำ ภาวะกรดในเลือด เบาหวานที่ควบคุมไม่ดี หรือปัจจัยทางการแพทย์อื่น ๆ ดังนั้น หากผลเลือดพบโพแทสเซียมสูง ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินสาเหตุอย่างเป็นระบบ

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับโพแทสเซียมและโรคไตเรื้อรัง

1. คำถาม: ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังจำเป็นต้องจำกัดโพแทสเซียมทุกรายหรือไม่?

คำตอบ: อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังไม่ได้จำเป็นต้องจำกัดโพแทสเซียมทุกราย

2. คำถาม: ระดับโพแทสเซียมในเลือดขึ้นอยู่กับค่า eGFR เพียงอย่างเดียวหรือไม่?

คำตอบ: ระดับโพแทสเซียมในเลือดไม่ได้ขึ้นอยู่กับค่า eGFR เพียงอย่างเดียว แต่ยังได้รับอิทธิพลจากยา ภาวะกรดในเลือด การควบคุมระดับน้ำตาล ภาวะขาดน้ำ และการทำงานของระบบทางเดินอาหาร

3. คำถาม: การต้มผักแล้วเทน้ำทิ้งช่วยลดโพแทสเซียมได้หรือไม่?

คำตอบ: ในผู้ที่จำเป็นต้องจำกัดโพแทสเซียม อาจใช้วิธีต้มผักในน้ำปริมาณมากแล้วเทน้ำทิ้งก่อนนำไปปรุงต่อ ซึ่งสามารถช่วยลดโพแทสเซียมในผักบางชนิดได้

4. คำถาม: ผลิตภัณฑ์ที่ระบุว่า “ลดโซเดียม” อาจมีโพแทสเซียมหรือไม่?

คำตอบ: ผลิตภัณฑ์ที่ระบุว่า “ลดโซเดียม” บางชนิดอาจใช้ potassium chloride ทดแทนเกลือ จึงควรตรวจสอบส่วนประกอบก่อนบริโภค

5. คำถาม: หากผลเลือดพบโพแทสเซียมสูงควรทำอย่างไร?

คำตอบ: ภาวะโพแทสเซียมสูงอาจสัมพันธ์กับยา ภาวะขาดน้ำ ภาวะกรดในเลือด เบาหวานที่ควบคุมไม่ดี หรือปัจจัยทางการแพทย์อื่น ๆ ดังนั้น หากผลเลือดพบโพแทสเซียมสูง ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินสาเหตุอย่างเป็นระบบ

เอกสารอ้างอิง

1. KDIGO. Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. 2024.
2. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Potassium: Tips for People with Chronic Kidney Disease.
3. Ikizler TA, et al. KDOQI Clinical Practice Guideline for Nutrition in CKD: 2020 Update.

The post การจัดการโพแทสเซียมในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง: หลักการเลือกอาหารอย่างเหมาะสม appeared first on Airmed Clinic.

ขวัญฤดี ขวัญคุ้ม
นักกำหนดอาหารวิชาชีพ (กนอ.35)
ปริญญาโท โภชนาการและการกำหนดอาหาร (หลักสูตรนานาชาติ)
สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล

โปรตีนเป็นสารอาหารที่ร่างกายขาดไม่ได้ ทั้งการสร้างและซ่อมแซมเนื้อเยื่อ การรักษามวลกล้ามเนื้อ การสร้างเอนไซม์และฮอร์โมน ตลอดจนการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน แต่สำหรับผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง (Chronic Kidney Disease: CKD) โปรตีนกลับเป็นสารอาหารที่ต้อง “พอดี” มากกว่า “ยิ่งมากยิ่งดี” เพราะกระบวนการเผาผลาญโปรตีนจะก่อให้เกิดของเสียที่ร่างกายต้องอาศัยไตในการขับออก การบริโภคโปรตีนจึงจำเป็นต้องได้รับการพิจารณาอย่างเหมาะสม

เมื่อการทำงานของไตลดลง การบริโภคโปรตีนในปริมาณมากเกินความต้องการอาจเพิ่มภาระต่อระบบการกรองของไต ดังนั้นการกำหนดปริมาณโปรตีนที่เหมาะสมจึงเป็นส่วนสำคัญของการดูแลผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง

ปริมาณโปรตีนที่เหมาะสมสำหรับผู้ป่วย CKD

แนวทาง KDIGO 2024 แนะนำว่า ผู้ใหญ่ที่มีโรคไตเรื้อรังระยะ G3–G5 และยังไม่ได้รับการบำบัดทดแทนไต โดยทั่วไปควรได้รับโปรตีนประมาณ 0.8 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน

นอกจากนี้ ควรหลีกเลี่ยงการบริโภคโปรตีนในปริมาณสูงมากกว่า 1.3 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน ในผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการดำเนินโรคไตที่รวดเร็วขึ้น

อย่างไรก็ตาม ปริมาณดังกล่าวเป็นแนวทางทั่วไปและไม่สามารถใช้ได้กับผู้ป่วยทุกคน ผู้สูงอายุ ผู้ที่มีภาวะกล้ามเนื้อน้อย น้ำหนักลด ภาวะขาดสารอาหาร แผลเรื้อรัง หรือผู้ที่ได้รับการฟอกเลือด อาจมีความต้องการโปรตีนแตกต่างกัน

ลดโปรตีนมากเกินไปอาจส่งผลเสีย

การจำกัดโปรตีนอย่างเข้มงวดโดยไม่มีการประเมินภาวะโภชนาการ อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะขาดโปรตีนและพลังงาน หรือ Protein-Energy Wasting ซึ่งสัมพันธ์กับการสูญเสียมวลกล้ามเนื้อ อ่อนแรง ภูมิคุ้มกันลดลง และคุณภาพชีวิตที่ลดลง

ดังนั้น เป้าหมายของการดูแลด้านโภชนาการจึงไม่ใช่การลดโปรตีนให้ต่ำที่สุด แต่เป็นการกำหนดปริมาณที่เหมาะสมกับสภาวะของผู้ป่วยแต่ละราย

ควรเลือกแหล่งโปรตีนอย่างไร

แหล่งโปรตีนที่สามารถนำมาพิจารณา ได้แก่ ปลา เนื้อไก่ เนื้อสัตว์ไม่ติดมัน ไข่ และแหล่งโปรตีนจากพืชบางชนิด โดยการเลือกควรพิจารณาร่วมกับระดับโพแทสเซียม ฟอสฟอรัส โซเดียม และโรคร่วม ควรจำกัดอาหารแปรรูป เช่น ไส้กรอก แฮม เบคอน ลูกชิ้น และเนื้อหมักปรุงรส เนื่องจากอาหารเหล่านี้มักมีโซเดียมและสารเติมแต่งฟอสเฟตในปริมาณสูง

เวย์โปรตีนและอาหารเสริมโปรตีน

ผู้ป่วยโรคไตไม่ควรเริ่มใช้เวย์โปรตีนหรืออาหารเสริมโปรตีนโดยไม่มีการประเมินความต้องการที่ชัดเจน เนื่องจากอาจทำให้ได้รับโปรตีนเกินความเหมาะสม และผลิตภัณฑ์บางชนิดอาจมีโพแทสเซียม ฟอสฟอรัส หรือโซเดียมเพิ่มเติม หากจำเป็นต้องใช้อาหารเสริมโปรตีน ควรได้รับคำแนะนำจากแพทย์หรือนักกำหนดอาหารที่มีประสบการณ์ด้านโรคไต

โปรตีนไม่ได้มาจากเนื้อสัตว์เพียงอย่างเดียว

อาหารหลายชนิด เช่น ข้าว เส้น ขนมปัง ถั่ว ธัญพืช และผลิตภัณฑ์จากนม ก็มีโปรตีนเช่นกัน ดังนั้นการประเมินปริมาณโปรตีนต่อวันควรคำนวณจากอาหารทั้งหมด ไม่ใช่เฉพาะเนื้อสัตว์ในแต่ละมื้อ

การบริโภคโปรตีนสำหรับผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังควรอยู่ในระดับที่เพียงพอต่อความต้องการของร่างกาย ขณะเดียวกันไม่เพิ่มภาระต่อไตโดยไม่จำเป็น แนวทางที่เหมาะสมที่สุดคือการประเมินเป็นรายบุคคล โดยพิจารณาระยะของโรคไต น้ำหนักตัว ภาวะโภชนาการ ผลตรวจทางห้องปฏิบัติการ และรูปแบบการรักษาร่วมกัน

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับโปรตีนสำหรับผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง

1. คำถาม: ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังควรได้รับโปรตีนวันละเท่าไร

คำตอบ: แนวทาง KDIGO 2024 แนะนำว่า ผู้ใหญ่ที่มีโรคไตเรื้อรังระยะ G3–G5 และยังไม่ได้รับการบำบัดทดแทนไต โดยทั่วไปควรได้รับโปรตีนประมาณ 0.8 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน

2. คำถาม: ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังควรหลีกเลี่ยงการบริโภคโปรตีนในปริมาณเท่าไร

คำตอบ: ควรหลีกเลี่ยงการบริโภคโปรตีนในปริมาณสูงมากกว่า 1.3 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน ในผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการดำเนินโรคไตที่รวดเร็วขึ้น

3. คำถาม: การลดโปรตีนมากเกินไปอาจส่งผลเสียอย่างไร

คำตอบ: การจำกัดโปรตีนอย่างเข้มงวดโดยไม่มีการประเมินภาวะโภชนาการ อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะขาดโปรตีนและพลังงาน หรือ Protein-Energy Wasting ซึ่งสัมพันธ์กับการสูญเสียมวลกล้ามเนื้อ อ่อนแรง ภูมิคุ้มกันลดลง และคุณภาพชีวิตที่ลดลง

4. คำถาม: ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังควรเลือกแหล่งโปรตีนอย่างไร

คำตอบ: แหล่งโปรตีนที่สามารถนำมาพิจารณา ได้แก่ ปลา เนื้อไก่ เนื้อสัตว์ไม่ติดมัน ไข่ และแหล่งโปรตีนจากพืชบางชนิด โดยการเลือกควรพิจารณาร่วมกับระดับโพแทสเซียม ฟอสฟอรัส โซเดียม และโรคร่วม

5. คำถาม: ผู้ป่วยโรคไตสามารถใช้เวย์โปรตีนหรืออาหารเสริมโปรตีนได้หรือไม่

คำตอบ: ผู้ป่วยโรคไตไม่ควรเริ่มใช้เวย์โปรตีนหรืออาหารเสริมโปรตีนโดยไม่มีการประเมินความต้องการที่ชัดเจน เนื่องจากอาจทำให้ได้รับโปรตีนเกินความเหมาะสม และผลิตภัณฑ์บางชนิดอาจมีโพแทสเซียม ฟอสฟอรัส หรือโซเดียมเพิ่มเติม หากจำเป็นต้องใช้อาหารเสริมโปรตีน ควรได้รับคำแนะนำจากแพทย์หรือนักกำหนดอาหารที่มีประสบการณ์ด้านโรคไต

เอกสารอ้างอิง

1. KDIGO. Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. 2024.
2. Ikizler TA, et al. KDOQI Clinical Practice Guideline for Nutrition in CKD: 2020 Update. American Journal of Kidney Diseases.
3. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Healthy Eating for Adults with Chronic Kidney Disease.

The post แนวทางการบริโภคโปรตีนสำหรับผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง: ปริมาณที่เหมาะสมและการเลือกแหล่งโปรตีน appeared first on Airmed Clinic.

ขวัญฤดี ขวัญคุ้ม

นักกำหนดอาหารวิชาชีพ (กนอ.*35)

ปริญญาโท โภชนาการและการกำหนดอาหาร (หลักสูตรนานาชาติ)

สถาบันโภชนาการ
มหาวิทยาลัยมหิดล

“เป็นโรคไตแล้วต้องงดโน่นงดนี่ไปเสียหมด” เป็นความเข้าใจที่ผู้ป่วยจำนวนมากมักได้รับหลังการวินิจฉัย ไม่ว่าจะเป็นการงดอาหารเค็ม ผลไม้ เนื้อสัตว์ หรือจำกัดน้ำอย่างเข้มงวด อย่างไรก็ตาม ความจริงแล้วการจัดอาหารสำหรับผู้ป่วยโรคไตควรพิจารณาจากระยะของโรค ผลตรวจเลือด โรคร่วม ยาที่ใช้ ภาวะโภชนาการ และรูปแบบการรักษา เช่น ระยะก่อนฟอกไตหรือระหว่างได้รับการบำบัดทดแทนไต แนวทางที่เหมาะสมจึงควรเป็นการปรับอาหารแบบเฉพาะบุคคล มากกว่าการใช้ข้อห้ามชุดเดียวกันกับผู้ป่วยทุกคน

1. โปรตีน: ต้องได้รับในปริมาณที่เหมาะสม ไม่มากหรือน้อยเกินไป

โปรตีนมีบทบาทสำคัญต่อการสร้างและรักษามวลกล้ามเนื้อ เนื้อเยื่อ ภูมิคุ้มกัน และกระบวนการซ่อมแซมร่างกาย ขณะเดียวกันการเผาผลาญโปรตีนก่อให้เกิดของเสียที่ต้องอาศัยไตในการกำจัด ในผู้ใหญ่ที่มี CKD ระยะ G3–G5 และยังไม่ได้ฟอกไต KDIGO 2024 เสนอปริมาณโปรตีนโดยทั่วไปประมาณ 0.8 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน และแนะนำให้หลีกเลี่ยงการรับประทานโปรตีนสูงมากกว่า 1.3 กรัม/กก./วันในผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการดำเนินโรค อย่างไรก็ตาม ปริมาณดังกล่าวไม่ได้เหมาะกับผู้ป่วยทุกราย ผู้สูงอายุ ผู้ที่มีมวลกล้ามเนื้อน้อย น้ำหนักลด หรือผู้ที่ได้รับการฟอกไตอาจมีความต้องการโปรตีนแตกต่างออกไป การลดโปรตีนมากเกินไปโดยไม่มีการประเมินด้านโภชนาการอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะขาดสารอาหารและการสูญเสียมวลกล้ามเนื้อ

2. โซเดียม: ไม่ได้มาจากเกลือเพียงอย่างเดียว

การได้รับโซเดียมมากเกินไปอาจเพิ่มการคั่งของน้ำ ส่งผลให้เกิดอาการบวม เพิ่มความดันโลหิต และเพิ่มภาระต่อหัวใจและไต KDIGO แนะนำให้ผู้ป่วย CKD ส่วนใหญ่จำกัดโซเดียมให้ต่ำกว่า 2,000 มิลลิกรัมต่อวัน หรือเทียบเท่าเกลือประมาณ 5 กรัมต่อวัน แหล่งโซเดียมสำคัญไม่ได้มีเฉพาะเกลือที่เติมระหว่างปรุงอาหาร แต่ยังพบในน้ำปลา ซีอิ๊ว ซอสปรุงรส ผงปรุงรส บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป อาหารแปรรูป ไส้กรอก แฮม ลูกชิ้น ของหมักดอง และอาหารสำเร็จรูป แนวทางที่ปฏิบัติได้จริงคือเลือกอาหารปรุงสด ลดการเติมหรือจิ้มเครื่องปรุง และใช้สมุนไพรหรือเครื่องเทศเพื่อเพิ่มรสชาติแทนความเค็ม

3. โพแทสเซียม: ไม่จำเป็นต้องจำกัดในผู้ป่วยทุกราย

ผู้ป่วย CKD ไม่จำเป็นต้องงดอาหารที่มีโพแทสเซียมสูงทุกคน หากระดับโพแทสเซียมในเลือดยังอยู่ในเกณฑ์เหมาะสม อย่างไรก็ตาม ในผู้ที่มีภาวะโพแทสเซียมในเลือดสูง อาจจำเป็นต้องปรับชนิดและปริมาณของผลไม้ น้ำผัก น้ำผลไม้ น้ำมะพร้าว และผลิตภัณฑ์ที่เติม potassium chloride NIDDK เน้นว่าการจัดการโพแทสเซียมควรพิจารณาจากผลเลือดและคำแนะนำของทีมรักษา การจำกัดอาหารจำนวนมากโดยไม่มีข้อมูลผลตรวจรองรับอาจทำให้อาหารจำกัดเกินความจำเป็นและส่งผลต่อคุณภาพโภชนาการ

4. ฟอสฟอรัส: ให้ความสำคัญกับสารเติมแต่งในอาหารแปรรูป

เมื่อการทำงานของไตลดลง ความสามารถในการขับฟอสฟอรัสอาจลดลง แหล่งที่ควรระวังคือ phosphate additives ในอาหารแปรรูป เช่น เนื้อแปรรูป เครื่องดื่มบางชนิด ชีสแปรรูป เบเกอรี และอาหารสำเร็จรูป ผู้บริโภคสามารถสังเกตคำในรายการส่วนประกอบที่มีคำว่า “phos” เช่น phosphoric acid หรือ sodium phosphate ฟอสฟอรัสจากสารเติมแต่งอาหารสามารถถูกดูดซึมได้ง่ายกว่าฟอสฟอรัสตามธรรมชาติจากอาหารบางชนิด จึงควรให้ความสำคัญกับการอ่านฉลากและลดอาหารแปรรูปตามความเหมาะสม

5. ปริมาณน้ำ: ควรกำหนดตามภาวะของแต่ละคน

ผู้ป่วย CKD ที่ยังขับปัสสาวะได้ดีอาจไม่จำเป็นต้องจำกัดน้ำอย่างมาก ในขณะที่ผู้ที่มีภาวะบวม หัวใจล้มเหลว ปัสสาวะออกน้อย หรืออยู่ระหว่างการฟอกไตอาจต้องได้รับคำแนะนำเกี่ยวกับปริมาณน้ำเป็นรายบุคคล การดื่มน้ำปริมาณมากเพื่อหวัง “ล้างไต” ไม่ได้เหมาะสมกับทุกคน เช่นเดียวกับการจำกัดน้ำโดยไม่มีข้อบ่งชี้

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับโภชนาการสำหรับผู้ป่วยโรคไต

1. คำถาม: ผู้ป่วย CKD ระยะ G3–G5 ที่ยังไม่ได้ฟอกไตควรได้รับโปรตีนเท่าไร?

คำตอบ: ในผู้ใหญ่ที่มี CKD ระยะ G3–G5 และยังไม่ได้ฟอกไต KDIGO 2024 เสนอปริมาณโปรตีนโดยทั่วไปประมาณ 0.8 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน และแนะนำให้หลีกเลี่ยงการรับประทานโปรตีนสูงมากกว่า 1.3 กรัม/กก./วันในผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการดำเนินโรค อย่างไรก็ตาม ปริมาณดังกล่าวไม่ได้เหมาะกับผู้ป่วยทุกราย ผู้สูงอายุ ผู้ที่มีมวลกล้ามเนื้อน้อย น้ำหนักลด หรือผู้ที่ได้รับการฟอกไตอาจมีความต้องการโปรตีนแตกต่างออกไป การลดโปรตีนมากเกินไปโดยไม่มีการประเมินด้านโภชนาการอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะขาดสารอาหารและการสูญเสียมวลกล้ามเนื้อ

2. คำถาม: ผู้ป่วย CKD ควรจำกัดโซเดียมเท่าไร?

คำตอบ: KDIGO แนะนำให้ผู้ป่วย CKD ส่วนใหญ่จำกัดโซเดียมให้ต่ำกว่า 2,000 มิลลิกรัมต่อวัน หรือเทียบเท่าเกลือประมาณ 5 กรัมต่อวัน แหล่งโซเดียมสำคัญไม่ได้มีเฉพาะเกลือที่เติมระหว่างปรุงอาหาร แต่ยังพบในน้ำปลา ซีอิ๊ว ซอสปรุงรส ผงปรุงรส บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป อาหารแปรรูป ไส้กรอก แฮม ลูกชิ้น ของหมักดอง และอาหารสำเร็จรูป แนวทางที่ปฏิบัติได้จริงคือเลือกอาหารปรุงสด ลดการเติมหรือจิ้มเครื่องปรุง และใช้สมุนไพรหรือเครื่องเทศเพื่อเพิ่มรสชาติแทนความเค็ม

3. คำถาม: ผู้ป่วย CKD ทุกคนจำเป็นต้องจำกัดโพแทสเซียมหรือไม่?

คำตอบ: ผู้ป่วย CKD ไม่จำเป็นต้องงดอาหารที่มีโพแทสเซียมสูงทุกคน หากระดับโพแทสเซียมในเลือดยังอยู่ในเกณฑ์เหมาะสม อย่างไรก็ตาม ในผู้ที่มีภาวะโพแทสเซียมในเลือดสูง อาจจำเป็นต้องปรับชนิดและปริมาณของผลไม้ น้ำผัก น้ำผลไม้ น้ำมะพร้าว และผลิตภัณฑ์ที่เติม potassium chloride NIDDK เน้นว่าการจัดการโพแทสเซียมควรพิจารณาจากผลเลือดและคำแนะนำของทีมรักษา การจำกัดอาหารจำนวนมากโดยไม่มีข้อมูลผลตรวจรองรับอาจทำให้อาหารจำกัดเกินความจำเป็นและส่งผลต่อคุณภาพโภชนาการ

4. คำถาม: ผู้ป่วยโรคไตควรระวังฟอสฟอรัสจากแหล่งใด?

คำตอบ: เมื่อการทำงานของไตลดลง ความสามารถในการขับฟอสฟอรัสอาจลดลง แหล่งที่ควรระวังคือ phosphate additives ในอาหารแปรรูป เช่น เนื้อแปรรูป เครื่องดื่มบางชนิด ชีสแปรรูป เบเกอรี และอาหารสำเร็จรูป ผู้บริโภคสามารถสังเกตคำในรายการส่วนประกอบที่มีคำว่า “phos” เช่น phosphoric acid หรือ sodium phosphate ฟอสฟอรัสจากสารเติมแต่งอาหารสามารถถูกดูดซึมได้ง่ายกว่าฟอสฟอรัสตามธรรมชาติจากอาหารบางชนิด จึงควรให้ความสำคัญกับการอ่านฉลากและลดอาหารแปรรูปตามความเหมาะสม

5. คำถาม: ผู้ป่วย CKD จำเป็นต้องจำกัดปริมาณน้ำหรือไม่?

คำตอบ: ผู้ป่วย CKD ที่ยังขับปัสสาวะได้ดีอาจไม่จำเป็นต้องจำกัดน้ำอย่างมาก ในขณะที่ผู้ที่มีภาวะบวม หัวใจล้มเหลว ปัสสาวะออกน้อย หรืออยู่ระหว่างการฟอกไตอาจต้องได้รับคำแนะนำเกี่ยวกับปริมาณน้ำเป็นรายบุคคล การดื่มน้ำปริมาณมากเพื่อหวัง “ล้างไต” ไม่ได้เหมาะสมกับทุกคน เช่นเดียวกับการจำกัดน้ำโดยไม่มีข้อบ่งชี้

เอกสารอ้างอิง

1. KDIGO. Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. 2024.
2. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Healthy Eating for Adults with Chronic Kidney Disease.
3. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Slow Progression & Reduce Complications.
4. Kidney International. Executive Summary of the KDIGO 2024 CKD Guideline.

The post โภชนาการสำหรับผู้ป่วยโรคไต: ไม่จำเป็นต้องงดทุกอย่าง แต่ควรปรับให้เหมาะกับแต่ละบุคคล appeared first on Airmed Clinic.